NGHỊ ĐỊNH 323/2026/NĐ-CP: NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÒNG NGỪA VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẦU TƯ QUỐC TẾ

Được Chính phủ ban hành ngày 17 tháng 8 năm 2026 quy định chi tiết thi hành Nghị quyết số 20/2026/QH16 của Quốc hội, Nghị định số 323/2026/NĐ-CP đánh dấu bước tiến quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Xác lập đồng bộ cơ chế phối hợp liên ngành, quy trình xử lý khiếu nại, vận hành cơ sở dữ liệu số hóa, cùng các chính sách bảo đảm nguồn lực tài chính và chế độ đãi ngộ nhân lực đặc thù, văn bản tạo điểm tựa pháp lý vững chắc nhằm bảo vệ tối đa quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước Việt Nam, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về đầu tư tại các địa phương trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Hoàn thiện hành lang pháp lý – Yêu cầu tự thân trong tiến trình hội nhập

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc kiến tạo môi trường đầu tư an toàn, bình đẳng và minh bạch, Nghị định số 323/2026/NĐ-CP đặt trọng tâm xuyên suốt vào nguyên tắc chủ động phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa. Theo đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cùng các bộ, ngành có trách nhiệm thường xuyên rà soát, đánh giá việc thực thi pháp luật thuộc phạm vi quản lý; chủ động tăng cường đối thoại trực tiếp với nhà đầu tư nước ngoài nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tránh để phát sinh cách hiểu không thống nhất hoặc tích tụ thành tranh chấp quốc tế.

Đồng thời, Nghị định siết chặt kỷ cương trong công tác xúc tiến, đàm phán và thỏa thuận hợp tác đầu tư. Các cơ quan nhà nước tuyệt đối không đưa ra những cam kết, chính sách ưu đãi vượt thẩm quyền hoặc trái quy định của pháp luật. Mọi tài liệu giới thiệu, quảng bá trong quá trình xúc tiến đầu tư chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và không làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý của Nhà nước nếu chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định.

Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành và quy trình xử lý phản ánh tập trung

Một trong những nội dung đột phá của Nghị định số 323/2026/NĐ-CP là việc chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị, khiếu nại của nhà đầu tư nước ngoài thông qua nền tảng công nghệ số tập trung. Khi cho rằng quyết định hoặc hành vi hành chính của cơ quan nhà nước làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp, nhà đầu tư có thể gửi phản ánh trực tiếp hoặc qua Cổng thông tin quốc gia về đầu tư.

Về trách nhiệm tiếp nhận và chuyển giao, Cơ quan quản lý Cổng thông tin quốc gia về đầu tư thuộc Bộ Tài chính có trách nhiệm tiếp nhận, phân loại và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết trong thời hạn 05 ngày làm việc, đồng thời thông báo cho Bộ Tư pháp và cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư tại địa phương để phối hợp theo dõi.

Về thời hạn xử lý tại địa phương, trong vòng 30 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ do Cơ quan quản lý Cổng thông tin chuyển đến, cơ quan giải quyết có trách nhiệm phối hợp tháo gỡ vướng mắc, xử lý vụ việc và cập nhật kết quả công khai trên hệ thống.

Đối với cơ chế báo cáo khẩn cấp, trường hợp không đủ căn cứ giải quyết hoặc phát hiện vụ việc có dấu hiệu vi phạm cam kết và nguy cơ phát sinh tranh chấp quốc tế, cơ quan giải quyết sẽ đề nghị Cơ quan đại diện pháp lý thuộc Bộ Tư pháp đánh giá rủi ro; đồng thời trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ ý kiến phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ để đề xuất phương án xử lý kịp thời.

Ngoài ra, nhằm cảnh báo sớm rủi ro pháp lý, Cổng thông tin quốc gia về đầu tư được định hướng phát triển thành hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa tập trung, ứng dụng công nghệ hiện đại để tổng hợp, phân tích xu hướng theo ngành, lĩnh vực và địa bàn, qua đó nâng cao năng lực dự báo cho các cơ quan nhà nước.

Quy trình tố tụng chặt chẽ và cơ chế bảo đảm nguồn lực tài chính linh hoạt

Khi xuất hiện văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài từ phía nhà đầu tư, Nghị định số 323/2026/NĐ-CP lập tức kích hoạt cơ chế ứng phó liên ngành chuyên nghiệp và nhanh chóng. Bộ Tư pháp đảm nhận vai trò Cơ quan đại diện pháp lý làm đầu mối giúp Chính phủ thống nhất chỉ đạo; trong khi cơ quan trực tiếp có biện pháp bị kiện hoặc đàm phán hợp đồng đóng vai trò Cơ quan chủ trì giải quyết vụ việc. Đối với các vụ việc phức tạp, Thủ tướng Chính phủ sẽ quyết định thành lập Ban Chỉ đạo liên ngành do Phó Thủ tướng Chính phủ làm Trưởng ban cùng Tổ công tác liên ngành trực tiếp hỗ trợ tố tụng.

Toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp được kiểm soát nghiêm ngặt theo các mốc thời hạn tố tụng cụ thể. Ở giai đoạn đánh giá ban đầu, trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ khi nhận văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài, Cơ quan chủ trì có trách nhiệm phối hợp xây dựng Bản đánh giá ban đầu báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Bước sang giai đoạn xây dựng chiến lược, trong thời hạn 20 ngày làm việc kể từ khi nhận Đơn khởi kiện, Cơ quan chủ trì phải lập Chiến lược giải quyết vụ việc trình Thủ tướng Chính phủ, và Thủ tướng sẽ xem xét phê duyệt trong thời hạn 07 ngày làm việc. Sau khi cơ quan tài phán ban hành kết quả, trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ khi nhận bản án, phán quyết hay quyết định, Cơ quan chủ trì có trách nhiệm xây dựng phương án tổ chức thực hiện để báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Song hành với quy trình tố tụng nghiêm ngặt là cơ chế tài chính linh hoạt, bảo đảm đầy đủ nguồn lực phục vụ công tác bảo vệ lợi ích quốc gia. Ngân sách nhà nước bố trí kinh phí cho toàn bộ các hoạt động tố tụng, thuê luật sư uy tín trong và ngoài nước, tham vấn chuyên gia, thanh toán phí trọng tài, chi phí hòa giải và mua sắm cơ sở dữ liệu pháp lý chuyên ngành. Nhằm bảo đảm tính chủ động và kịp thời, Thủ trưởng cơ quan được giao nhiệm vụ được quyền quyết định việc thuê dịch vụ pháp lý và mua sắm trực tiếp cơ sở dữ liệu theo giá thị trường, nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp và chịu trách nhiệm trước pháp luật

Chính sách đãi ngộ vượt trội – Đòn bẩy nâng cao năng lực thực thi tại địa phương

Thực tiễn giải quyết các tranh chấp thương mại và đầu tư quốc tế chứng minh nhân tố con người giữ vai trò quyết định. Nhằm thu hút, giữ chân và tạo động lực cống hiến cho đội ngũ cán bộ pháp lý chuyên sâu, Nghị định số 323/2026/NĐ-CP thiết lập các chính sách ưu đãi tài chính đặc thù và vượt trội.

Về chính sách hỗ trợ thường xuyên, cán bộ, công chức đảm nhận vị trí việc làm chuyên trách về phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế tại các bộ, ngành và địa phương được hưởng mức hỗ trợ hằng tháng bằng 100% mức lương theo hệ số lương hiện hưởng.

Đối với hoạt động trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc cụ thể, cán bộ thuộc Cơ quan chủ trì và Cơ quan đại diện pháp lý được hưởng mức hỗ trợ vượt trội bằng 300% mức lương theo hệ số lương hiện hưởng trong thời gian thực tế tham gia. Mốc thời gian xét hưởng chế độ này được xác định chặt chẽ, tính từ thời điểm Hội đồng trọng tài được thành lập (hoặc Tòa án, cơ quan tài phán ra thông báo thụ lý) cho đến khi ban hành bản án, phán quyết cuối cùng.

Song song với đó, các thành viên được cử tham gia Tổ công tác liên ngành giải quyết vụ việc cũng được hưởng mức phụ cấp tăng thêm hằng tháng bằng 100% mức lương theo hệ số lương hiện hưởng trong suốt thời gian thực tế thực hiện nhiệm vụ.

Nhằm bảo đảm hiệu lực thực thi tại địa phương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức thi hành nghiêm túc Nghị định, chủ động bố trí nguồn nhân lực chất lượng cao và cân đối dự toán kinh phí, sẵn sàng ứng phó hiệu quả với mọi tình huống pháp lý phát sinh trên địa bàn.

Nguồn: Nghị định số 323/2026/NĐ-CP ngày 17/8/2026 của Chính phủ (các Chương II–V); Nghị quyết số 20/2026/QH16.