Tăng huyết áp: Đừng để phát hiện khi đã muộn

Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh thận. Đáng lo ngại, căn bệnh này thường diễn tiến âm thầm, hầu như không có triệu chứng rõ ràng nên nhiều người chỉ phát hiện khi đã xảy ra biến chứng nguy hiểm. Theo Hồ sơ quốc gia về tăng huyết áp năm 2025 của WHO, ước tính năm 2024, Việt Nam có khoảng 16,9 triệu người trưởng thành từ 30–79 tuổi mắc tăng huyết áp, chiếm khoảng 31% dân số trong nhóm tuổi này. Tuy nhiên, chỉ khoảng 28% người mắc được chẩn đoán, 33% được điều trị và khoảng 15% kiểm soát được huyết áp. Điều này cho thấy tăng huyết áp vẫn là một thách thức lớn đối với công tác phòng, chống các bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc chủ động đo huyết áp, phát hiện sớm, điều trị và kiểm soát bệnh lâu dài.

Kiểm tra huyết áp định kỳ giúp phát hiện sớm tăng huyết áp và phòng ngừa biến chứng

Phát hiện bệnh khi biến chứng đã xảy ra

Nếu trước đây tăng huyết áp chủ yếu gặp ở người lớn tuổi thì hiện nay căn bệnh này ngày càng xuất hiện nhiều ở người trong độ tuổi lao động. Đáng lo ngại, không ít người có chỉ số huyết áp vượt ngưỡng an toàn nhưng không hề hay biết.

Theo Bác sĩ Đỗ Thị Hải, Khoa Dinh dưỡng - Phòng chống bệnh Không lây nhiễm, trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh (CDC) Hưng Yên, tăng huyết áp được ví là “kẻ giết người thầm lặng” vì thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Nhiều người vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ phát hiện bệnh khi đã bị đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc suy thận. Điều đáng tiếc là bệnh hoàn toàn có thể được phát hiện sớm chỉ bằng việc đo huyết áp định kỳ.

Trường hợp bà T.T.H (50 tuổi, ngụ phường Phố Hiến), công nhân công ty CP may Phố Hiến, thường xuyên thức khuya làm theo ca, có những hôm ăn uống thất thường, sử dụng nhiều thức ăn mặn và thức ăn nhanh. Dù nhiều lần xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, ù tai nhưng bà chỉ nghĩ do thiếu ngủ nên tự ra hiệu mua thuốc về uống.

Trong một lần tăng ca đêm đến khuya, bà bất ngờ đau đầu dữ dội rồi ngã gục. Khi nhập viện cấp cứu, huyết áp lên tới 200/110 mmHg. Các bác sĩ xác định bà bị xuất huyết não do cơn tăng huyết áp cấp. Dù giữ được tính mạng, bà phải điều trị phục hồi chức năng kéo dài và mất khả năng lao động.

Còn trường hợp bà N.T.T (48 tuổi, ngụ xã Việt Yên) không nghĩ mình mắc tăng huyết áp vì nhiều năm vẫn sinh hoạt, làm việc bình thường. Thỉnh thoảng xuất hiện đau đầu, mệt mỏi nhưng bà chỉ cho rằng do áp lực công việc nên không đi khám. Đến khi bất ngờ đau tức ngực dữ dội, được người nhà đưa vào bệnh viện cấp cứu, các bác sĩ xác định bà bị nhồi máu cơ tim trên nền tăng huyết áp kéo dài nhưng không được phát hiện và điều trị. Sau thời gian can thiệp, điều trị, sức khỏe của bà dần ổn định nhưng phải duy trì dùng thuốc và theo dõi lâu dài.

Kiểm soát tăng huyết áp từ những thay đổi nhỏ

Các chuyên gia tim mạch cho rằng tăng huyết áp hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Quan trọng hơn, nhiều yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa bằng việc thay đổi lối sống.

Theo BS. Hải, người dân nên giảm lượng muối trong khẩu phần ăn xuống dưới 5g mỗi ngày, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nước chấm mặn và các món muối chua. Đồng thời tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, ưu tiên cá và thịt gia cầm thay cho thịt đỏ.

Bên cạnh đó, mỗi người nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực mỗi tuần hoặc khoảng 30 phút mỗi ngày với các hình thức như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội; kiểm soát cân nặng; bỏ thuốc lá; hạn chế rượu bia; ngủ đủ từ 7-8 giờ mỗi đêm và giảm căng thẳng trong cuộc sống.

Đối với người từ 40 tuổi trở lên hoặc có các yếu tố nguy cơ, việc đo huyết áp định kỳ là cần thiết. Khi đã được chẩn đoán mắc bệnh, người bệnh cần dùng thuốc đúng chỉ định, tự theo dõi huyết áp tại nhà và tái khám theo lịch hẹn để bác sĩ điều chỉnh phác đồ khi cần.

“Khi bị tăng huyết áp người bệnh cần điều trị lâu dài và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ. Việc tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm” - BS. Hải nhấn mạnh.