Nguy cơ đột quỵ từ loại chất tạo ngọt thay thế đường quen thuộc

Nghiên cứu mới cảnh báo một loại chất tạo ngọt thay thế đường quen thuộc có thể làm tổn thương hàng rào máu não và làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ do thiếu máu cục bộ.

Hàng rào máu vốn là lớp màng chắn sinh học thiết yếu bao quanh các mạch máu chạy qua não, giúp bảo vệ cơ quan trung ương này khỏi các độc tố và vi khuẩn gây bệnh, đồng thời cho phép oxy cùng các dưỡng chất thiết yếu lưu thông. 

Tuy nhiên, các nhà khoa học vừa phát hiện một mối đe dọa đáng lo ngại đối với sự ổn định của cấu trúc bảo vệ này, xuất phát từ một loại phụ gia thực phẩm đang được con người tiêu thụ hàng ngày.

Thủ phạm được chỉ đích danh lần này, không phải cái tên xa lạ nào khác, chính là erythritol - chất tạo ngọt nhân tạo từ hàng chục năm qua đã trở thành lựa chọn quen thuộc của ngành công nghiệp chế biến thực phẩm cũng như người tiêu dùng. 

Với lượng calo gần như bằng 0, độ ngọt đạt khoảng 60 đến 80% so với đường ăn thông thường và đặc biệt không làm biến động mức insulin trong máu, erythritol xuất hiện phổ biến trong các sản phẩm dán nhãn dành cho người ăn kiêng hoặc bệnh nhân tiểu đường.

Dù vậy, trong công trình nghiên cứu vừa được đăng trên tạp chí Journal of Applied Physiology, nhóm chuyên gia từ Đại học Colorado Boulder (Mỹ) đã chỉ ra những tác động tiêu cực của erythritol lên các tế bào nội mô mạch máu não được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm. 

Các nghiên cứu dịch tễ trước đây từng ghi nhận mối liên hệ giữa nồng độ erythritol cao trong máu với nguy cơ đột quỵ và đau tim gia tăng, và phát hiện mới này đã bước đầu giải thích cơ chế sinh học phía sau hiện tượng trên.

Nhóm nghiên cứu khẳng định các kết quả thu được đã củng cố và mở rộng về mặt thực nghiệm cho những báo cáo dịch tễ học trước đó. Họ cho rằng việc tiến hành thêm các khảo sát lâm sàng để đánh giá tác động sức khỏe lâu dài của hoạt chất này là điều hết sức cần thiết trong thời gian tới.

Tác động kép nguy hiểm lên tế bào não

Khi đưa erythritol vào môi trường nuôi cấy tế bào nội mô, các nhà khoa học nhận thấy tế bào giảm sản sinh nitric oxide, hợp chất có vai trò mở rộng và làm thư giãn mạch máu. 

Đồng thời, quá trình này lại kích thích gia tăng endothelin 1, loại protein có đặc tính gây co thắt mạch máu. Sự kết hợp này tạo ra tác động kép bất lợi, làm thu hẹp các đường dẫn máu nuôi não.

Chưa dừng lại ở đó, chất tạo ngọt này còn làm giảm sự giải phóng t-PA, một hợp chất quan trọng có khả năng phá hủy các cục máu đông hình thành trong lòng mạch. Môi trường tế bào tiếp xúc với erythritol cũng ghi nhận sự bùng nổ của các gốc tự do hay các phân tử oxy hoạt tính có khả năng phá hủy cấu trúc mô.

Những biến đổi bất thường nói trên đã cản trở chức năng vận hành tự nhiên của tế bào nội mô, khiến não bộ bị đe dọa. Nhà sinh lý học Auburn Berry phân tích rằng nhìn một cách tổng thể, khi các mạch máu bị co hẹp lại trong khi khả năng tự làm tan cục máu đông của cơ thể suy giảm, nguy cơ dẫn đến các cơn đột quỵ sẽ tăng cao.

Các tác giả cũng nhấn mạnh, thử nghiệm hiện mới chỉ tập trung vào tế bào nội mô não, do đó nguy cơ trực tiếp được ghi nhận là các cơn đột quỵ do thiếu máu cục bộ, xảy ra khi cục máu đông làm tắc nghẽn dòng máu lên não. 

Dù erythritol có thể cũng đang ảnh hưởng tiêu cực tới tế bào nội mô ở các cơ quan khác như tim, công trình này chưa mở rộng phạm vi khảo sát tới các biến chứng tim mạch đó.

Một mối lo ngại khác được đặt ra là sự suy yếu của tế bào nội mô có thể khiến não bộ đứng trước rủi ro bị tấn công bởi các tác nhân gây hại khác trong tương lai. 

Nhà sinh lý học Christopher DeSouza khuyến cáo người tiêu dùng nên chủ động theo dõi và tiết chế việc tiêu thụ các chất tạo ngọt không dinh dưỡng như erythritol.

Những khoảng trống cần làm rõ

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý một số điểm giới hạn quan trọng của công trình này. 

Do đây mới chỉ là thử nghiệm được thực hiện trên dòng tế bào nuôi cấy trong phòng thí nghiệm chứ chưa phải nghiên cứu trực tiếp trên cơ thể người sống, cơ chế tác động và liều lượng thực tế có thể không hoàn toàn tương đồng.

Bên cạnh đó, cơ thể con người cũng có khả năng tự tổng hợp một lượng erythritol tự nhiên. Nồng độ chất này tăng cao trong máu đôi khi không xuất phát từ chế độ ăn uống mà có thể là dấu hiệu cảnh báo một bất thường sinh học khác. 

Mặt khác, một số nghiên cứu trong quá khứ thậm chí từng ghi nhận erythritol có thể hỗ trợ cải thiện sức khỏe mạch máu.

Dù còn nhiều điểm cần cân nhắc kỹ lưỡng, nhóm nghiên cứu cho rằng việc erythritol được xếp vào nhóm rượu đường khiến nó từng đứng ngoài nhiều cảnh báo an toàn là điều cần xem xét lại. 

Chuyên gia DeSouza nhấn mạnh, công trình này đã bổ sung thêm bằng chứng cho thấy những chất tạo ngọt không dinh dưỡng vốn được cho là an toàn vẫn có thể đi kèm các hậu quả tiêu cực đối với sức khỏe.

Anh Vũ

theo Science Alert