Những yếu tố làm tăng nguy cơ sinh non mẹ bầu cần đặc biệt lưu ý

Sinh non là một trong những thách thức lớn của sản khoa, đồng thời là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ sơ sinh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có hơn 100.000 trẻ sinh thiếu tháng và khoảng 1/4 số ca tử vong ở trẻ sơ sinh liên quan đến đẻ non hoặc nhẹ cân.

Bên cạnh nguy cơ tử vong, trẻ sinh non còn có thể đối mặt với nhiều di chứng lâu dài như chậm phát triển thể chất, trí tuệ, giảm khả năng học tập và lao động nếu không được chăm sóc, điều trị đúng cách.

1. Những yếu tố làm tăng nguy cơ sinh non

Sinh non là tình trạng em bé chào đời trước khi thai kỳ đạt đủ 37 tuần. Tùy theo tuổi thai, trẻ sinh non có thể gặp nhiều mức độ nguy hiểm khác nhau. Thai càng nhỏ tuổi thì nguy cơ biến chứng và tử vong càng cao do các cơ quan chưa phát triển hoàn thiện.

Trên thực tế, phần lớn các trường hợp sinh non không xác định được nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ xảy ra tình trạng này.

• Tiền sử từng sinh non

Đây là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. Phụ nữ đã từng sinh non có khả năng tái diễn tình trạng này ở những lần mang thai tiếp theo cao hơn so với người chưa từng sinh non.

• Các bệnh lý trong thai kỳ

Một số bệnh lý xuất hiện trong quá trình mang thai có thể làm tăng nguy cơ chuyển dạ sớm như: tiền sản giật; đái tháo đường thai kỳ; cao huyết áp; nhiễm trùng tử cung hoặc nhiễm trùng đường sinh dục.

• Các bệnh lý mạn tính chưa được kiểm soát tốt

Những bệnh lý này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi và làm tăng nguy cơ phải chấm dứt thai kỳ sớm.

• Bất thường ở tử cung và cổ tử cung

Một số bất thường bẩm sinh hoặc mắc phải tại tử cung, cổ tử cung cũng là nguyên nhân quan trọng gây sinh non. Khoảng 5% trường hợp sinh non gặp ở phụ nữ có dị dạng tử cung bẩm sinh. Trong khi đó, hở eo cổ tử cung nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời có thể dẫn đến sinh non ở hầu hết các trường hợp.

Ngoài ra, phụ nữ từng thực hiện các thủ thuật tại cổ tử cung như khoét chóp cổ tử cung hoặc bị viêm cổ tử cung, viêm âm đạo kéo dài cũng có nguy cơ cao hơn.

• Tuổi mang thai

Phụ nữ mang thai khi dưới 18 tuổi hoặc trên 35 tuổi đều có nguy cơ sinh non cao hơn so với nhóm tuổi sinh sản an toàn. Khoảng cách giữa hai lần mang thai quá ngắn, dưới 18 tháng, cũng làm tăng nguy cơ chuyển dạ sớm.

• Lối sống thiếu lành mạnh

Một số thói quen sinh hoạt không tốt có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của mẹ và thai nhi như: hút thuốc lá. Sử dụng rượu bia hoặc các chất kích thích. Căng thẳng kéo dài. Lao động nặng. Nghỉ ngơi không hợp lý. Những yếu tố này làm tăng nguy cơ chuyển dạ trước thời hạn và nhiều biến chứng thai kỳ khác.

2. Dấu hiệu cảnh báo nguy cơ sinh non

Trong suốt thai kỳ, nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường dưới đây, thai phụ cần đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm:

• Đau lưng âm ỉ kéo dài.
• Cảm giác thai tụt thấp xuống vùng chậu.
• Đau quặn bụng dưới giống đau bụng kinh.
• Các cơn co tử cung xuất hiện đều và liên tục.
• Ra nhiều dịch âm đạo hoặc chảy máu âm đạo bất thường.
• Phù nhiều ở tay, chân hoặc mặt.
• Mờ mắt hoặc xuất hiện các rối loạn thị giác.
• Buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy kéo dài.
• Thai máy yếu hoặc giảm cử động.

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu chuyển dạ sinh non sẽ giúp bác sĩ có biện pháp can thiệp kịp thời nhằm kéo dài tuổi thai và tăng cơ hội sống cho trẻ.

3. Hậu quả của sinh non

Trẻ sinh non phải đối mặt với nhiều nguy cơ về sức khỏe ngay từ khi chào đời. Do hệ hô hấp chưa hoàn thiện, trẻ dễ mắc hội chứng suy hô hấp sơ sinh, viêm phổi và nhiều bệnh lý hô hấp khác. Hệ thần kinh và não bộ cũng chưa phát triển đầy đủ, làm tăng nguy cơ chậm phát triển trí tuệ, rối loạn học tập và vận động.

Ngoài ra, trẻ sinh non còn có nguy cơ gặp các biến chứng như:

• Bại não.
• Xuất huyết não.
• Bệnh lý tim mạch.
• Rối loạn tiêu hóa.
• Nhiễm trùng do hệ miễn dịch còn non yếu.
• Chậm tăng trưởng và suy dinh dưỡng.

Đây đều là những biến chứng có thể ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống của trẻ.

4. Làm gì để giảm nguy cơ sinh non?

Để phòng ngừa sinh non, phụ nữ cần được chăm sóc sức khỏe ngay từ trước khi mang thai. Các chuyên gia khuyến cáo phụ nữ trong độ tuổi sinh sản nên khám sức khỏe tiền hôn nhân hoặc trước mang thai để được sàng lọc các bệnh lý, tư vấn dinh dưỡng và chuẩn bị sức khỏe tốt nhất trước khi có thai.

Đối với những thai phụ có nguy cơ sinh non, cần được theo dõi tại các cơ sở sản khoa chuyên sâu để được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Trong thời gian mang thai, mẹ bầu cần:

• Khám thai đúng lịch hẹn.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ và cân đối.
• Nghỉ ngơi hợp lý, tránh lao động nặng.
• Tập luyện nhẹ nhàng theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Hạn chế căng thẳng kéo dài.
• Không hút thuốc lá, không sử dụng rượu bia và các chất kích thích.
• Hạn chế đi lại hoặc du lịch xa trong giai đoạn cuối thai kỳ nếu có nguy cơ sinh non.

Ngay khi xuất hiện dấu hiệu chuyển dạ sớm, thai phụ cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa sản để được xử trí kịp thời.

Lưu ý: sinh non là tình trạng có thể xảy ra ở bất kỳ thai phụ nào, nhưng nhiều yếu tố nguy cơ hoàn toàn có thể được phát hiện và kiểm soát nếu người mẹ được chăm sóc thai kỳ đúng cách. Chủ động khám thai định kỳ, xây dựng lối sống lành mạnh và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường là những giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ sinh non, bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé.

BS. Lê Ngọc Lan