Vì sao người có nguy cơ cao nên sử dụng PrEP càng sớm càng tốt?
Trước khi có PrEP, những người có nguy cơ cao lây nhiễm HIV gần như chỉ có thể dựa vào bao cao su, thay đổi hành vi và xét nghiệm định kỳ để tự bảo vệ mình. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của y học, điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) đã trở thành một trong những thành tựu quan trọng nhất trong công tác phòng, chống HIV/AIDS trên toàn cầu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo PrEP là biện pháp dự phòng hiệu quả dành cho những người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ lây nhiễm cao. Theo các hướng dẫn của Bộ Y tế, khi được sử dụng đúng chỉ định và tuân thủ đầy đủ, PrEP có thể giảm nguy cơ lây nhiễm HIV qua đường tình dục tới 97–99%, bảo vệ hàng triệu người trước nguy cơ mắc bệnh. Dù vậy, vẫn còn không ít người thuộc nhóm nguy cơ cao chưa tiếp cận hoặc chưa lựa chọn sử dụng PrEP sớm, dẫn đến nhiều hệ lụy cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
Hiểm họa từ việc bỏ lỡ "lá chắn" bảo vệ cơ thể
Điều dễ nhận thấy nhất khi người có nguy cơ cao không sử dụng PrEP là khả năng phơi nhiễm và nhiễm HIV sẽ tăng lên đáng kể. Việc thường xuyên có các hành vi như quan hệ tình dục không dùng bao cao su, có nhiều bạn tình, quan hệ với người nhiễm HIV chưa kiểm soát tải lượng vi rút hoặc sử dụng chung bơm kim tiêm mà không có PrEP sẽ đẩy họ vào thế rủi ro trực diện. Trong khi đó, PrEP hoạt động bằng cách duy trì nồng độ thuốc kháng vi rút trong cơ thể để ngăn chặn HIV nhân lên ngay từ giai đoạn đầu xâm nhập. Khi thiếu vắng "lá chắn" này, chỉ một lần tiếp xúc với nguồn lây cũng có thể dẫn đến nhiễm HIV. Do đó, WHO và Bộ Y tế đều khẳng định PrEP là thành phần cốt lõi của gói dự phòng toàn diện, kết hợp cùng bao cao su, xét nghiệm định kỳ và điều trị ARV để kìm hãm số ca nhiễm mới.
Tránh gánh nặng điều trị suốt đời
Không sử dụng PrEP đồng nghĩa với việc nếu không may nhiễm HIV, người bệnh sẽ phải bước vào hành trình điều trị bằng thuốc kháng vi rút (ARV) suốt đời. Dù y học hiện đại giúp người nhiễm HIV duy trì tuổi thọ gần như người bình thường nếu tuân thủ tốt, việc điều trị đòi hỏi uống thuốc hằng ngày, tái khám định kỳ và theo dõi cận lâm sàng thường xuyên. Điều này tạo ra áp lực không nhỏ về tâm lý, thời gian và chi phí. Tại Hưng Yên, hệ thống y tế hiện đang quản lý 11 phòng khám ngoại trú để điều trị cho khoảng 2.295 người nhiễm HIV bằng thuốc ARV, cho thấy khối lượng công việc rất lớn trong chăm sóc dài hạn. Trong khi đó, chủ động tiếp cận và sử dụng PrEP từ sớm chính là giải pháp hiệu quả giúp mỗi người tự cứu mình khỏi hành trình điều trị lâu dài và tốn kém.
Bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng
Việc bỏ lỡ cơ hội dự phòng bằng PrEP không chỉ đe dọa sức khỏe cá nhân mà còn tác động trực tiếp đến người thân. Đối với các cặp bạn tình có một người nhiễm HIV chưa đạt tải lượng vi rút dưới ngưỡng phát hiện, việc không dùng PrEP làm gia tăng rõ rệt nguy cơ lây truyền chéo. Ngược lại, chủ động sử dụng PrEP giúp bảo vệ chính mình, đồng thời bảo vệ bạn tình và gia đình khỏi nguy cơ phơi nhiễm. Đó là lý do ngành y tế luôn khuyến khích nhóm có nguy cơ cao tiếp cận dịch vụ từ sớm thay vì chờ đến khi xảy ra sự cố phơi nhiễm mới tìm kiếm sự hỗ trợ.
Ở tầm nhìn rộng hơn, mỗi trường hợp nhiễm HIV được ngăn chặn không chỉ là thành công của cá nhân mà còn giảm tải gánh nặng cho hệ thống y tế và xã hội. Tại Hưng Yên, CDC tỉnh đã duy trì 03 cơ sở cung cấp dịch vụ PrEP gồm Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, Bệnh viện Nhiệt đới Hưng Yên và Phòng khám Hồng Đức. Tính đến quý II năm 2026, gần 700 khách hàng có hành vi nguy cơ cao đang được quản lý và điều trị PrEP hiệu quả tại các cơ sở này. Việc mở rộng độ bao phủ PrEP không chỉ giúp cá nhân hóa sự an toàn mà còn góp phần cắt đứt chuỗi lây truyền, tiến gần tới mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030. Chủ động sử dụng PrEP khi có nguy cơ cao vì thế không chỉ là quyền lợi bảo vệ sức khỏe của bản thân mà còn là trách nhiệm thiết thực đối với gia đình và toàn xã hội.
