Mất cân bằng giới tính khi sinh: Định kiến giới và những hệ lụy lâu dài

Mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao, đặt ra yêu cầu thúc đẩy bình đẳng giới và nâng cao giá trị trẻ em gái.

Tỷ số giới tính khi sinh vẫn ở mức cao

Theo các nhà nhân khẩu học, mất cân bằng giới tính khi sinh xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có định kiến giới kéo dài và việc lạm dụng khoa học, công nghệ trong lựa chọn giới tính thai nhi. 

Khi số trẻ trai được sinh ra nhiều hơn đáng kể so với trẻ gái, hệ quả có thể là tình trạng thừa nam, thiếu nữ trong tương lai. Sự chênh lệch này không chỉ tác động đến cơ hội kết hôn của mỗi cá nhân mà còn ảnh hưởng đến cấu trúc gia đình, dòng tộc, các quan hệ xã hội và nhiều vấn đề nhân khẩu học khác.

Theo Cục Dân số (Bộ Y tế), tốc độ gia tăng tỷ số giới tính khi sinh đã được kiểm soát trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, tỷ số này vẫn có sự biến động qua các năm, có thời điểm tăng và có thời điểm giảm, đồng thời luôn duy trì ở mức cao trên 111 bé trai/100 bé gái sinh ra sống.

Đáng chú ý, năm 2018, tỷ số giới tính khi sinh đạt mức rất cao, với 114,8 bé trai/100 bé gái sinh ra sống.

Những con số này cho thấy mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn là vấn đề cần được quan tâm, trong bối cảnh tâm lý ưa thích con trai và những định kiến giới vẫn tồn tại ở một bộ phận người dân.

Xu hướng giảm nhưng chưa thực sự vững chắc

Cũng theo Cục Dân số, xét tổng thể giai đoạn 2016-2025, tốc độ gia tăng tỷ số giới tính khi sinh đã được kiểm soát theo hướng giảm dần. Cụ thể, năm 2016, tỷ số giới tính khi sinh là 112,2 bé trai/100 bé gái sinh ra sống; đến năm 2025 giảm còn 110 bé trai/100 bé gái sinh ra sống.

Đây là tín hiệu tích cực trong nỗ lực giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh. Tuy nhiên, theo Cục Dân số, kết quả này có thể mới phản ánh xu hướng tích cực ban đầu và chưa thực sự vững chắc. Vì vậy, việc tiếp tục theo dõi, giám sát chặt chẽ và triển khai các giải pháp phù hợp vẫn rất cần thiết.

Bên cạnh các chính sách dân số, thay đổi nhận thức xã hội là yếu tố quan trọng để giảm mất cân bằng giới tính khi sinh. Những quan niệm phải có con trai để nối dõi, thờ cúng tổ tiên hay duy trì dòng họ vẫn có thể dẫn đến việc lạm dụng khoa học, công nghệ trong lựa chọn giới tính thai nhi. Do đó, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh không chỉ là nhiệm vụ của ngành Dân số mà cần sự chung tay của gia đình, nhà trường, cơ quan, tổ chức và toàn xã hội.

Cần nâng cao giá trị của phụ nữ và trẻ em gái

Các chuyên gia nhận định, một trong những giải pháp căn bản để giảm mất cân bằng giới tính khi sinh là thúc đẩy bình đẳng giới và thay đổi cách nhìn nhận về giá trị của trẻ em gái. Mỗi trẻ em, dù là trai hay gái, đều có quyền được sinh ra, chăm sóc, yêu thương và tạo điều kiện phát triển như nhau. Việc đánh giá giá trị của một đứa trẻ dựa trên giới tính không chỉ tạo ra áp lực đối với phụ nữ mà còn có thể dẫn tới những quyết định ảnh hưởng lâu dài đến cơ cấu dân số.

Trong bối cảnh đó, truyền thông, giáo dục và vận động xã hội có vai trò quan trọng trong việc cung cấp kiến thức, thay đổi nhận thức và thúc đẩy những hành động tích cực.

Nhằm cung cấp kiến thức về mất cân bằng giới tính khi sinh, thúc đẩy bình đẳng giới, tôn vinh giá trị của trẻ em gái, phụ nữ và kêu gọi sự chung tay của cộng đồng, Cục Dân số, Bộ Y tế tổ chức cuộc thi "Tìm hiểu về mất cân bằng giới tính khi sinh trên nền tảng số hưởng ứng ngày Quốc tế trẻ em gái (11/10)".

Ảnh: Cục Dân số

Cuộc thi hướng tới việc tạo một diễn đàn trực tuyến để cộng đồng chia sẻ góc nhìn, câu chuyện thực tế, những mô hình sáng tạo, đồng thời đề xuất các sáng kiến, giải pháp thiết thực nhằm giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và thúc đẩy bình đẳng giới.

Cuộc thi được tổ chức trực tuyến trên trang thông tin điện tử Cục Dân số https://vnpa.moh.gov.vn từ ngày 20/8/2026 đến ngày 20/9/2026.

Nội dung cuộc thi gồm 02 phần thi, phần thi trắc nghiệm tìm hiểu kiến thức cơ bản về mất cân bằng giới tính khi sinh và phần thi tự luận, người dự thi chọn một trong các chủ đề để chia sẻ như: cảm nghĩ, góc nhìn hoặc câu chuyện có thật về vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh, về giá trị của trẻ em gái, phụ nữ; mô hình, cách làm hay, sáng tạo trong vận động giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; giải pháp thực hiện giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh.

Lan tỏa thông điệp: Hãy để việc sinh con trai hay gái theo quy luật tự nhiên

Thông qua cuộc thi, Ban Tổ chức kỳ vọng mỗi bài viết, câu chuyện và sáng kiến sẽ góp phần tạo thêm những góc nhìn gần gũi về bình đẳng giới, giúp cộng đồng hiểu rõ hơn những hệ lụy của mất cân bằng giới tính khi sinh và cùng hành động vì một xã hội coi trọng trẻ em gái và phụ nữ.

Không chỉ là một cuộc thi tìm hiểu kiến thức, hoạt động này hướng tới mục tiêu rộng hơn: Khơi dậy sự quan tâm của cộng đồng đối với mất cân bằng giới tính khi sinh, thúc đẩy bình đẳng giới và từng bước thay đổi những định kiến đã tồn tại trong xã hội.

Đồng thời lan tỏa thông điệp tích cực đến cộng đồng: Hãy để việc sinh con trai hay gái theo quy luật tự nhiên; để mỗi đứa trẻ đều được chào đón và có cơ hội phát triển bình đẳng.

Nguyễn Mai