Sóng trạm BTS có gây mất ngủ, căng thẳng thần kinh và ảnh hưởng sinh sản? - Giải mã dưới góc độ khoa học

Đau đầu, mệt mỏi hay lo lắng về khả năng sinh sản là những phản ứng thường gặp của người dân khi có trạm BTS lắp đặt gần khu dân cư. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học thực nghiệm và nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn lại cho thấy một kết quả hoàn toàn khác.

1. Hiện tượng "triệu chứng không đặc hiệu" và Hiệu ứng Nocebo

Nhiều người báo cáo rằng họ cảm thấy khó ngủ, đau đầu hoặc căng thẳng ngay sau khi một trạm BTS được lắp đặt gần nhà. Trong y học, đây được gọi là các "triệu chứng không đặc hiệu".

Các nghiên cứu "mù đôi" (Double-blind) – nơi mà cả người tham gia và người thực hiện thí nghiệm đều không biết lúc nào sóng đang được bật hay tắt – đã đưa ra kết quả bất ngờ: Những người nhạy cảm với điện từ trường không thể nhận biết được khi nào họ đang tiếp xúc với sóng. Thực chất, các nhà khoa học chỉ ra rằng đây thường là kết quả của "Hiệu ứng Nocebo". Khi một người quá lo lắng và tin rằng một yếu tố nào đó (như trạm BTS) có hại, chính sự lo lắng đó sẽ kích phát các triệu chứng vật lý thật sự như đau đầu, mất ngủ. Nói cách khác, nguyên nhân gây ra triệu chứng không phải là sóng vô tuyến, mà là sự lo âu về nó.

2. Sóng BTS và giấc ngủ: Ai mới là "thủ phạm" thật sự?

Nhiều người đổ lỗi cho trạm BTS gây mất ngủ, nhưng các nghiên cứu điện não đồ (EEG) cho thấy sóng vô tuyến ở cường độ thấp dưới ngưỡng quy chuẩn không làm thay đổi cấu trúc giấc ngủ.

Thay vào đó, các chuyên gia sức khỏe nhấn mạnh vào các yếu tố thực tế hơn:

• Ánh sáng xanh: Việc sử dụng điện thoại thông minh, máy tính bảng ngay trước khi ngủ làm ức chế Melatonin (hormone gây ngủ), đây mới là nguyên nhân chính gây rối loạn giấc ngủ.
• Tâm lý lo âu: Sự hiện diện của cột tháp khiến người dân chú ý và lo lắng kéo dài, dẫn đến tình trạng khó ngủ khởi phát do tâm lý.
• Tiếng ồn đô thị và lối sống: Các yếu tố môi trường khác thường bị bỏ qua khi trạm BTS trở thành "đối tượng" dễ bị đổ lỗi nhất.

3. Sức khỏe sinh sản và sự phát triển của trẻ em: Không có bằng chứng gây hại

Đây là mối quan tâm lớn nhất của các gia đình trẻ. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khẳng định: Cho đến nay, chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy sóng vô tuyến từ trạm BTS ảnh hưởng đến chức năng nội tiết hay khả năng sinh sản.

• Về nam giới: Các nghiên cứu về chất lượng tinh trùng thường liên quan đến việc để điện thoại trong túi quần (tiếp xúc trực tiếp ở khoảng cách rất gần) hơn là sóng từ trạm BTS vốn có cường độ yếu dần theo bình phương khoảng cách.
• Về trẻ em: Trẻ em có cơ thể nhạy cảm hơn, nhưng các tiêu chuẩn an toàn hiện nay (như QCVN 08:2022/BTTTT của Việt Nam) đã tính đến các hệ số an toàn rất lớn (gấp hàng chục lần mức có thể gây ra tác động sinh học) để bảo vệ tất cả các nhóm đối tượng yếu thế, bao gồm cả trẻ em và người già.

4. Phân tích sâu về cường độ: Tại sao trạm BTS lại an toàn?

Một hiểu lầm phổ biến là trạm BTS phát sóng "khủng khiếp". Thực tế, ăng-ten trạm BTS được thiết kế theo dạng bức xạ định hướng. Sóng phát ra theo phương ngang và hơi chếch xuống dưới để phủ sóng cho một vùng rộng lớn.

Tại khu vực ngay sát chân cột hoặc nhà ở phía dưới ăng-ten, cường độ điện trường thực tế rất thấp (thường chỉ bằng 1/100 hoặc 1/1000 so với mức giới hạn cho phép). Điều này là do đặc tính "vùng tối" ngay phía dưới ăng-ten, nơi sóng không tập trung vào.

Hơn nữa, cường độ sóng từ trạm BTS truyền đến cơ thể con người thường thấp hơn hàng nghìn lần so với cường độ sóng từ chính chiếc điện thoại di động mà chúng ta áp sát vào tai.

[Image comparing radiation levels from a mobile phone held to the ear versus a distant BTS station]

5. Kết luận từ các cơ quan chuyên môn

Ủy ban Quốc tế về Bảo vệ Bức xạ Không Ion hóa (ICNIRP) – tổ chức uy tín nhất thế giới về lĩnh vực này – sau khi rà soát hàng ngàn nghiên cứu trong nhiều thập kỷ, đã kết luận: "Không có bằng chứng cho thấy sóng vô tuyến trong giới hạn ICNIRP gây ra bất kỳ tác động tiêu cực nào đến sức khỏe con người, bao gồm cả hệ thần kinh và chức năng sinh sản."

Tại Việt Nam, Cục Viễn thông (Bộ Thông tin và Truyền thông) thực hiện giám sát và kiểm định cực kỳ nghiêm ngặt. Mỗi trạm BTS khi vận hành đều phải đảm bảo các chỉ số kỹ thuật an toàn tuyệt đối cho cộng đồng.

Lời khuyên cho người dân: Thay vì lo lắng về trạm BTS, chúng ta nên xây dựng lối sống lành mạnh, hạn chế sử dụng thiết bị điện tử sát giờ đi ngủ và tin tưởng vào các quy chuẩn khoa học đã được quốc tế và nhà nước công nhận.

Thúy Liễu (T.H từ các nguồn)

1. Tài liệu tuyên truyền "Ảnh hưởng của việc lắp đặt, vận hành các trạm thu phát sóng tại khu vực dân sinh" – Cục Viễn thông (2025).
2. Tờ thông tin số 304 (Fact Sheet No.304) của WHO về Trạm gốc và công nghệ không dây.
3. Hướng dẫn của ICNIRP về giới hạn tiếp xúc với trường điện từ.