Cách dưỡng phế trong mùa mưa

Thời tiết mưa ẩm, nhiệt độ thay đổi thất thường có thể khiến nhiều người dễ gặp các vấn đề về đường hô hấp như ho, sổ mũi, nghẹt mũi, đau họng hoặc khó chịu do dị ứng. Vì vậy, dưỡng phế giúp phòng các bệnh hô hấp trong mùa mưa.

1. Vì sao mùa mưa cần chú ý dưỡng phế?

ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh cho biết, theo y học cổ truyền, Phế có ba chức năng quan trọng là "tuyên phát", "túc giáng" và "thông điều thủy đạo". Hiểu đơn giản, Phế giúp khí và tân dịch lưu thông khắp cơ thể, điều hòa hô hấp, đồng thời phối hợp với các tạng khác trong việc phân bố và đào thải nước. Khi các chức năng này rối loạn, cơ thể có thể xuất hiện ho, khó thở, phù hoặc tích tụ đờm thấp. 

Trong mùa mưa, độ ẩm không khí tăng cao, nhiệt độ thay đổi và môi trường ẩm ướt. Những yếu tố này có thể khiến một số người, đặc biệt người có cơ địa dị ứng hoặc mắc bệnh hô hấp mạn tính, dễ xuất hiện hoặc gia tăng triệu chứng. Cơ thể có thể xuất hiện một số biểu hiện như sợ lạnh, ho, hắt hơi, nghẹt mũi, chảy nước mũi hoặc đau họng.

Dưỡng phế không có nghĩa là sử dụng một loại thuốc hay thực phẩm cố định để "bổ phổi", mà là duy trì lối sống phù hợp, bảo vệ đường hô hấp và điều chỉnh cơ thể theo mùa. 

2. Một số biện pháp dưỡng phế trong mùa mưa

2.1. Giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng cổ, ngực và bàn chân: Trong những ngày mưa, nhiệt độ có thể thay đổi nhanh, nhất là khi cơ thể bị ướt do đi mưa (thấp tà). Vì vậy, cần chú ý giữ ấm, tránh để cơ thể bị lạnh, bị nhiễm phải thấp tà đột ngột. Sau khi đi mưa về, nên thay quần áo khô, lau khô tóc và cơ thể. Không nên ngồi lâu trong phòng có điều hòa nhiệt độ quá thấp, quạt gió mạnh khi quần áo còn ẩm, có thể khiến cơ thể mắc phải phong thấp nặng hơn; giữ ấm vùng cổ, ngực và bàn chân, đặc biệt với người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người có cơ địa nhạy cảm với thời tiết.

Tuy nhiên, giữ ấm không có nghĩa là mặc quá nhiều lớp quần áo hoặc trùm kín cơ thể, cần đảm bảo thông thoáng và tránh ra mồ hôi quá nhiều.

2.2. Ăn uống ấm nóng, ưu tiên thực phẩm dễ tiêu: Tỳ vị là nguồn gốc của hậu thiên, gốc sinh hóa khí huyết, trong khi phế chủ khí. Vì vậy, để dưỡng phế, cần chú ý đến việc bảo vệ chức năng tiêu hóa và duy trì chế độ ăn phù hợp. Trong mùa mưa, nên ưu tiên các món ăn nóng, chín kỹ, dễ tiêu, cháo, súp, canh ấm; rau xanh và trái cây phù hợp với thể trạng; cá, thịt nạc, trứng và các nguồn protein chất lượng; các loại gia vị như gừng, hành, tỏi dùng ở mức vừa phải. Người có cơ địa tỳ vị hư hàn hạn chế đồ ăn, thức uống quá lạnh.

2.3. Một số thực phẩm thường được sử dụng để dưỡng phế: Theo ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, một số thực phẩm có thể được đưa vào chế độ ăn để hỗ trợ phế, tùy thể trạng.

Lê: Lê vị cam tính lương, có tác dụng sinh tân, nhuận táo, có thể ăn trực tiếp hoặc trộn vào salad hay hấp với một lượng nhỏ mật ong. Người có cơ địa tỳ vị hư hàn, dễ tiêu chảy hoặc đầy bụng không nên ăn quá nhiều lê lạnh.

Củ cải: Củ cải có công dụng tiêu thực, hạ khí, hóa đàm; thường được sử dụng trong các món canh, hầm hoặc đơn giản là món củ cải luộc chấm mắm ớt vì vị cay giúp vào phế mạnh hơn.

Mật ong: Mật ong có vị ngọt, tính bình, thường được sử dụng để nhuận phế, chỉ khái; có thể dùng một lượng nhỏ mật ong pha với nước ấm. Tuy nhiên, trẻ dưới 1 tuổi không được dùng mật ong do nguy cơ ngộ độc botulinum. Người bệnh đái tháo đường cũng cần hạn chế và tính lượng mật ong vào tổng lượng carbohydrate trong chế độ ăn.Gừng: Gừng có tính ấm, thường được sử dụng để giải biểu tán hàn, ôn trung; có thể thêm gừng vào món ăn hoặc pha trà gừng ấm với lượng vừa phải. Người có bệnh dạ dày, dễ nóng rát hoặc trào ngược cần sử dụng thận trọng nếu gừng làm tăng triệu chứng.

2.4. Tập thở và vận động nhẹ nhàng: Dưỡng sinh là một phương pháp quan trọng trong y học cổ truyền nhằm điều hòa khí huyết, nâng cao thể trạng. Trong mùa mưa, nếu không thể vận động ngoài trời, có thể tập các bài vận động nhẹ trong nhà.

Một bài tập thở 4 thì đơn giản:

• Ngồi hoặc đứng thẳng, thả lỏng vai.
• Hít vào chậm và sâu bằng mũi, cảm nhận bụng phồng lên.
• Giữ hơi trong thời gian ngắn tùy khả năng, khoảng 2-3 giây.
• Thở ra từ từ bằng miệng, bụng xẹp xuống.
• Thời gian tập mỗi lần 5-10 phút.
• Nên tập nâng cao dần dần cho phù hợp với khả năng của mỗi người.

2.5. Ngủ đủ và giữ tinh thần ổn định: Giấc ngủ và trạng thái tinh thần có vai trò quan trọng đối với sức khỏe tổng thể. Mỗi giấc ngủ sâu giúp hồi phục sức khỏe và cân bằng lại âm dương trong cơ thể. Trong mùa mưa, nên duy trì giờ ngủ đều đặn, tránh thức khuya kéo dài; có thể kết hợp các phương pháp thư giãn như hít thở chậm, thiền hoặc các bài tập dưỡng sinh nhẹ trước khi ngủ.

Dưỡng sinh cần chú trọng sự hài hòa giữa cơ thể và tinh thần. Vì vậy, bên cạnh chế độ ăn uống, vận động và giữ ấm, việc duy trì tinh thần thư thái cũng là một phần của quá trình chăm sóc sức khỏe.

Mai Phương