Đái tháo đường - Ngày càng gia tăng và trẻ hoá

Đái tháo đường (hay còn gọi là tiểu đường) từ lâu được xem là “kẻ giết người thầm lặng”, nhưng trong thời gian gần đây căn bệnh này đang gia tăng mạnh mẽ ở cả quy mô toàn cầu và tại Việt Nam, với xu hướng ngày càng trẻ hóa - không chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi mà còn ở người trẻ, thậm chí là thanh thiếu niên. Điều này đã khiến nhiều người đang băn khoăn và lo lắng, vậy chúng ta nên làm gì để phòng chống căn bệnh này.

Thạc sĩ, bác sĩ Dương Thị Na, Phó Trưởng khoa Thần kinh Nội tiết, bệnh viện Đa khoa Phố Nối sẽ chia sẻ: “Đái tháo đường (hay còn gọi là tiểu đường) là bệnh mạn tính do cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc không sử dụng hiệu quả insulin, dẫn đến lượng đường (glucose) trong máu cao, gây tổn thương nghiêm trọng đến một số cơ quan khác nếu không được kiểm soát. Tăng glucose huyết mạn tính và kéo dài sẽ gây ra rối loạn chuyển hoá cacbohydrates, lipid gây tổn thương ở nhiều cơ quan khác nhau đặc biệt là tim, mạch máu, thận, mắt, thần kinh… tỷ lệ mắc đái tháo đường trên toàn cầu đang gia tăng nhanh chóng và lứa tuổi mắc đái tháo đường ngày càng trẻ hoá, nếu trước đây đái tháo đường tuýp 2 thường gặp ở người trên 40 tuổi thì ngay nay phổ biến ở độ tuổi 25-40, thậm trí có những trẻ 12-15 đã mắc đái tháo đường, nguy hiểm là bản thân đứa trẻ và gia đình không hề hay biết”.

Theo dữ liệu mới nhất của Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới (IDF), tính đến năm 2025 có khoảng 589 triệu người trưởng thành (20-79 tuổi) trên thế giới sống chung với đái tháo đường, tương đương khoảng 11,1% dân số trưởng thành toàn cầu.

Số người mắc bệnh dự báo tiếp tục tăng mạnh: Đến năm 2050 ước tính khoảng 853 triệu người trưởng thành sẽ bị đái tháo đường, tăng 46% so với hiện nay (theo Báo Nhân dân điện tử - tháng 12/2025).

Tăng trưởng này không chỉ do già hóa dân số mà còn vì nhiều thay đổi lối sống như ít vận động, chế độ ăn nhiều đường và béo phì - những yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh tiểu đường type 2.

Các chuyên gia cảnh báo rằng đái tháo đường bắt đầu ở độ tuổi sớm thường tiến triển nhanh hơn và gây ra biến chứng nặng nề (như bệnh tim mạch, thận, thần kinh) sớm hơn so với bệnh khởi phát ở tuổi trưởng thành.

Bác sĩ Na cho biết, triệu chứng của bệnh đái tháo đường ở người trẻ tuổi, có 2 nhóm: Triệu chứng của đái tháo đường, theo kinh điển vẫn là triệu chứng 4 nhiều (mệt nhiều, khát nước nhiều, tiểu nhiều, sút cân nhiều). Biến chứng do đái tháo đường cũng có 2 trường hợp là biến chứng cấp tính (thường gặp là toan ceton hay gặp ở người tuýp 1, người trẻ, bệnh nhân có mệt, có khát nước, có tiểu nhiều, thở sâu, hơi thở có mùi ceton hoặc có đau bụng và nôn, toan axit lactic hoặc là tăng áp lực thẩm thấu. Khi đó xuất hiện các biến chứng thường gặp như biến chứng về mắt, biến chứng thần kinh, bệnh nhân có biểu hiện như tê bì…

Nguyên nhân do đái tháo đường ở người trẻ thường gặp là tuýp 1, tuýp 2 hoặc là đáo tháo đường thai kỳ (tỷ lệ nhỏ). Với đái tháo đường tuýp 1 thường gặp ở trẻ em 9-13 tuổi khoảng 5-10 % trong số những người bệnh mắc đái tháo đường, thường là do tế bào beta của tuỵ bị phá huỷ dẫn đến bệnh nhân thiếu hụt insulin đồng thời tăng glucose trong máu, dễ dẫn đến tình trạng toan ceton. Người bệnh cần phải có insulin để kiểm soát đường máu. Đái tháo đườngg tuýp 2 thường gặp ở người lớn tuổi hơn và chiếm khoảng 90-95% trong tổng số người mắc đái tháo đường. Với đái tháo đường tuýp 2 thường liên quan đến thiếu hụt một phần insulin hoặc là đề kháng insuluin. Đái tháo đường thai kỳ được định nghĩa là bị đái tháo đường trong 3 tháng cuối hoặc 3 tháng giữa của thai kỳ mà trước đó người bệnh chưa được chuẩn đoán đái tháo đường, thường là do nhu cầu insulin trong thai kỳ tăng cao dẫn đến thiếu hụt insulin, gây ra tình trạng đái tháo đường thai kỳ ở phụ nữ mang thai.

Phòng tránh bệnh đái tháo đường:

+ Tập thể dục: đi bộ, tập yoga, bơi lội, đạp xe… tuỳ thói quen, thể lực và điều kiện cùng từng đối tượng; Lựa chọn chế độ ăn uống lành mạnh, ăn nhiều rau xanh, uống đủ nước, hạn chế tối đa thực phẩm có nhiều đường, thức ăn chế biến sẵn có nhiều dầu mỡ. Khi giảm cân ở người đái tháo đường tuýp 2 cũng là giảm bệnh, tăng hiệu quả điều trị.

+ Khám sức khoẻ định kỳ, không chỉ người lớn, người già cần quan tâm mà cả người trẻ cũng cần được quan tâm và theo dõi bởi vì tỷ lệ người đái tháo đường trẻ tuổi giờ tăng rất cao

Đái tháo đường đang là một trong những thách thức y tế công cộng lớn nhất của thế kỷ 21. Số người mắc không chỉ tăng về số lượng tuyệt đối mà còn xu hướng trẻ hóa rõ rệt, đặt ra nhu cầu cấp bách về các biện pháp phòng ngừa, tầm soát và giáo dục sức khỏe cho mọi lứa tuổi.

Phòng bệnh bằng thay đổi lối sống, duy trì cân nặng hợp lý, hoạt động thể lực thường xuyên và kiểm tra đường huyết định kỳ là những biện pháp thiết yếu không chỉ cho người cao tuổi mà cả thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi-nhóm dân số vốn từng được xem là “an toàn” trước đây.