Chủ động chăm sóc thai sản: Nền tảng cho một thai kỳ an toàn
Chăm sóc sức khỏe sinh sản trước, trong và sau thai kỳ đóng vai trò quyết định đối với sự an toàn của mẹ và sự phát triển toàn diện của trẻ. Theo khuyến cáo của tổ chức Y tế thế giới, việc chuẩn bị và theo dõi thai kỳ đầy đủ, đúng cách giúp phòng ngừa phần lớn các biến chứng sản khoa, giảm nguy cơ tử vong mẹ và trẻ sơ sinh, đồng thời mang lại một thai kỳ khỏe mạnh, an tâm hơn cho gia đình.
Cần chuẩn bị thật tốt trước khi mang thai
Chăm sóc trước thai kỳ (preconception care) nên được thực hiện ít nhất từ 1–3 tháng trước khi dự định mang thai. Giai đoạn này giúp phát hiện sớm và kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe mẹ và thai nhi, đồng thời giảm nguy cơ dị tật bẩm sinh.
Các biện pháp khuyến nghị bao gồm:
Theo hướng dẫn chuyên môn, phụ nữ chuẩn bị mang thai cần được khám sức khỏe tiền hôn nhân hoặc tiền thai kỳ để sàng lọc và điều trị kịp thời các bệnh lý mạn tính như thiếu máu, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, viêm gan B.
Việc tiêm chủng phòng các bệnh có nguy cơ ảnh hưởng đến thai nhi như uốn ván, rubella, viêm gan B cần được thực hiện theo tư vấn của cán bộ y tế.
Bổ sung axit folic với liều khuyến cáo 400 microgam mỗi ngày trước khi mang thai từ 1–3 tháng là biện pháp hiệu quả nhằm phòng ngừa dị tật ống thần kinh.
Bên cạnh đó, phụ nữ nên từ bỏ thuốc lá, rượu bia; hạn chế đồ uống chứa caffeine; duy trì chế độ ăn cân đối, vận động nhẹ nhàng và giữ cân nặng hợp lý.
Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hoặc các loại thảo dược không rõ nguồn gốc.
Theo dõi thai kỳ đầy đủ – bảo đảm an toàn cho mẹ và bé
Khám thai định kỳ là biện pháp quan trọng giúp phát hiện sớm và quản lý hiệu quả các bất thường trong thai kỳ. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, thai phụ cần được khám:
- Ít nhất mỗi tháng một lần trong 6 tháng đầu.
- Hai tuần một lần trong tháng thứ 7 và 8.
- Mỗi tuần một lần trong tháng cuối của thai kỳ.
Khám thai định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường
- Trong suốt thai kỳ, phụ nữ mang thai cần được bổ sung đầy đủ các vi chất thiết yếu như sắt – axit folic, canxi, i-ốt theo hướng dẫn chuyên môn; thực hiện chế độ ăn đa dạng, tăng dần theo từng giai đoạn của thai kỳ, tránh quan niệm “ăn cho hai người”.
- Thai phụ cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu nguy hiểm như ra máu âm đạo, đau bụng nhiều, phù toàn thân, đau đầu dữ dội, nhìn mờ, sốt, thai máy giảm hoặc tăng bất thường, ra nước âm đạo hay nôn nhiều kéo dài để đến cơ sở y tế kịp thời.
- Tránh rượu bia, thuốc lá (kể cả khói thuốc thụ động); không tự ý dùng thuốc, chụp X-quang hay làm đẹp bằng hóa chất.
- Các bằng chứng khoa học cho thấy, việc không được chăm sóc thai kỳ đầy đủ làm tăng nguy cơ sinh con nhẹ cân lên nhiều lần; trong khi trẻ nhẹ cân có nguy cơ tử vong cao hơn đáng kể so với trẻ sinh đủ cân.
Sau sinh - chăm sóc mẹ và bé trọn vẹn
Thời kỳ hậu sản, kéo dài khoảng 6–8 tuần sau sinh, là giai đoạn quan trọng giúp người mẹ phục hồi cả về thể chất lẫn tinh thần. Theo khuyến cáo y tế, phụ nữ sau sinh cần được theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu bất thường như: chảy máu nhiều, sốt, đau bụng tăng, vết khâu sưng đỏ, chảy mủ; các rối loạn tiểu tiện, tiêu hóa và cần thông báo ngay cho cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường.
Cho trẻ bú mẹ sớm trong 1 giờ đầu sau sinh và nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu mang lại lợi ích to lớn cho cả mẹ và bé. Trẻ cần được giữ da kề da, chăm sóc ấm và tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch.
Người mẹ cần được nghỉ ngơi hợp lý, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, vận động nhẹ nhàng sau khi có sự đồng ý của bác sĩ.
Chăm sóc sức khỏe tinh thần sau sinh cũng đặc biệt quan trọng. Nếu người mẹ xuất hiện tình trạng buồn bã, lo âu kéo dài, mất ngủ, khó gắn kết với con, cần được tư vấn và hỗ trợ y tế kịp thời. Đồng thời, tư vấn kế hoạch hóa gia đình sau sinh giúp phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, bảo vệ sức khỏe bà mẹ.
Chăm sóc sức khỏe phụ nữ liên tục từ trước khi mang thai, trong suốt thai kỳ và sau sinh là giải pháp căn cơ nhằm giảm tử vong mẹ và trẻ sơ sinh, nâng cao chất lượng dân số và chất lượng cuộc sống lâu dài. Sự đồng hành của nhân viên y tế, gia đình và cộng đồng chính là điểm tựa quan trọng giúp mỗi người mẹ có một thai kỳ an toàn và hành trình làm mẹ khỏe mạnh, hạnh phúc.
Hồng Nhung T.H
