Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Quản lý theo chuỗi, dựa trên đánh giá nguy cơ

Hội thảo diễn ra ngày 19-20/10 tại Hà Nội do Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tổ chức. TS Angela Pratt - Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam; TS.Dược sĩ Chu Quốc Thịnh - Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm cùng lãnh đạo Cục, các chuyên gia trong và ngoài nước cùng tham dự hội nghị.

Đổi mới quản lý để bảo đảm thực phẩm an toàn trước khi đến tay người dân

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, an toàn thực phẩm có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe con người. Thực phẩm không an toàn có thể gây ngộ độc, các bệnh truyền qua thực phẩm và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe người dân.

Trong bối cảnh đô thị hóa, thói quen tiêu dùng thay đổi và khoa học công nghệ phát triển nhanh chóng, đặc biệt là sự xuất hiện của các phương thức kinh doanh mới như thương mại điện tử, công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm đang đứng trước những yêu cầu mới. Điều này đòi hỏi phải đổi mới cả chính sách quản lý lẫn ý thức chấp hành của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, Luật An toàn thực phẩm được ban hành năm 2010. Sau gần 16 năm, nhiều hoạt động liên quan đến sản xuất, chế biến, cung ứng và tiêu dùng thực phẩm đã có những thay đổi đáng kể. Thực phẩm hiện được phân phối qua nhiều kênh, từ siêu thị, trung tâm thương mại đến chợ truyền thống, chợ đầu mối và các hình thức trao đổi trực tiếp giữa người dân.

Đặc thù này đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống chính sách vừa phù hợp với thông lệ quốc tế, các khuyến nghị của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex), vừa đáp ứng điều kiện thực tế của Việt Nam.

Thứ trưởng nhấn mạnh, mục tiêu cốt lõi không chỉ là quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh mà phải bảo đảm chất lượng, an toàn của thực phẩm trước khi đến tay người tiêu dùng. Muốn vậy, cần triển khai đồng bộ các giải pháp, từ hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cơ quan quản lý đến tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp và người dân.

Thực tế cho thấy, một số vi phạm an toàn thực phẩm xuất phát từ việc cơ sở sản xuất, kinh doanh cố tình không tuân thủ quy định, chạy theo lợi nhuận, đưa sản phẩm không bảo đảm chất lượng ra thị trường. Trong khi đó, một bộ phận người tiêu dùng vẫn có thói quen lựa chọn thực phẩm theo sự tiện lợi hoặc giá rẻ, chưa chú trọng đầy đủ đến nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.

Vì vậy, bên cạnh tăng cường kiểm soát của cơ quan chức năng, cần nâng cao ý thức tự giác của doanh nghiệp, hình thành thói quen lựa chọn thực phẩm an toàn của người dân và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Bốn nhóm chính sách trọng tâm trong sửa đổi Luật An toàn thực phẩm

Thông tin về định hướng sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, các nội dung trọng tâm tập trung vào 4 nhóm chính sách, hướng tới đổi mới phương thức quản lý, kiểm soát nguy cơ hiệu quả hơn và phù hợp với sự phát triển của thị trường thực phẩm.

Thứ nhất, quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi và dựa trên đánh giá nguy cơ.

Theo Thứ trưởng, trước đây, công tác quản lý an toàn thực phẩm được thực hiện theo từng khâu, với sự tham gia của nhiều bộ, ngành. Định hướng mới là quản lý xuyên suốt từ nuôi trồng, sản xuất, chế biến, lưu thông đến bàn ăn của người tiêu dùng, qua đó tăng cường tính liên kết và hiệu quả kiểm soát trong toàn bộ chuỗi thực phẩm.

Việc quản lý cũng cần căn cứ vào mức độ nguy cơ của từng nhóm sản phẩm. Đối với sản phẩm có nguy cơ thấp, có thể áp dụng cơ chế quản lý phù hợp, đơn giản hóa thủ tục; trong khi sản phẩm nguy cơ cao cần đáp ứng các yêu cầu chặt chẽ hơn về công bố, thẩm định, kiểm tra và hậu kiểm.

Cách tiếp cận này nhằm tập trung nguồn lực vào những khâu, sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ lớn, đồng thời tạo thuận lợi cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh chấp hành đúng quy định.

Thứ hai, đổi mới công tác kiểm tra an toàn thực phẩm.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, hoạt động kiểm tra cần chuyển từ cách làm dàn trải, xử lý theo từng vụ việc sang phương thức dựa trên đánh giá nguy cơ, tập trung vào những sản phẩm, cơ sở có nguy cơ cao.

Cùng với đó, cần tăng cường hậu kiểm đối với sản phẩm đã lưu thông trên thị trường, nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm. Các hành vi vi phạm nghiêm trọng phải được xử lý đủ sức răn đe, góp phần ngăn chặn tình trạng cố tình vi phạm để trục lợi.

Đổi mới kiểm tra không chỉ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước mà còn hướng tới giảm các thủ tục, hoạt động kiểm tra không cần thiết, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý an toàn thực phẩm.

Trong bối cảnh thương mại điện tử và các phương thức kinh doanh trực tuyến phát triển, việc quản lý thực phẩm cần thích ứng với môi trường số. Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong truy xuất nguồn gốc, theo dõi quá trình lưu thông và giám sát sản phẩm trên thị trường.

Theo định hướng được nêu tại hội thảo, cần xây dựng, kết nối dữ liệu phục vụ quản lý, trong đó chú trọng thông tin về thành phần, chất lượng sản phẩm và chuỗi cung ứng. Việc ứng dụng công nghệ sẽ giúp cơ quan quản lý nâng cao khả năng giám sát, phát hiện nguy cơ và kiểm soát thực phẩm xuyên suốt quá trình lưu thông, kể cả qua các kênh thương mại điện tử.

Thứ trưởng đề nghị các chuyên gia quốc tế chia sẻ kinh nghiệm về quản lý thực phẩm trong môi trường số, ứng dụng công nghệ để truy xuất nguồn gốc và kiểm soát hoạt động kinh doanh trực tuyến, qua đó giúp Việt Nam nghiên cứu, vận dụng phù hợp với thực tiễn.

Thứ tư, tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm đối với thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Đây là nhóm vấn đề cần được quan tâm trong bối cảnh các vụ ngộ độc thực phẩm vẫn xảy ra, trong đó có những vụ việc liên quan đến thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, tại Việt Nam, thức ăn đường phố có nhiều hình thức chế biến, kinh doanh khác nhau, điều kiện bảo đảm vệ sinh không đồng đều. Đối với bếp ăn tập thể, có nơi tự tổ chức chế biến tại chỗ, có nơi ký hợp đồng với đơn vị bên ngoài cung cấp suất ăn. Sự đa dạng này đòi hỏi quy định quản lý phải cụ thể, phù hợp với thực tế.

Do đó, cần làm rõ trách nhiệm của cơ sở chế biến, đơn vị cung ứng suất ăn và đơn vị sử dụng suất ăn; đồng thời tăng cường kiểm soát điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, chủ động phòng ngừa nguy cơ ngộ độc, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Tiếp thu kinh nghiệm quốc tế, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và người dân

Bên cạnh 4 nhóm chính sách nêu trên, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức kiểm soát nguy cơ theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế và khuyến nghị của Codex. Việc chuyển sang quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tính tự giác, trách nhiệm của doanh nghiệp trong bảo đảm an toàn thực phẩm.

Thứ trưởng cũng đề cập định hướng đổi mới mô hình quản lý an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương. Việc tổ chức bộ máy cần gắn với nâng cao năng lực quản lý, bảo đảm sự phối hợp và hiệu quả kiểm soát trong thực tiễn.

Để các chính sách đi vào cuộc sống, cần kết hợp hoàn thiện quy định pháp luật với tuyên truyền, hướng dẫn, nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành của các tổ chức, cá nhân. Doanh nghiệp phải chủ động bảo đảm chất lượng, an toàn của sản phẩm; người tiêu dùng cần quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng thực phẩm và lựa chọn sản phẩm có trách nhiệm.

Tại hội thảo, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị các chuyên gia quốc tế và đại biểu trong nước tập trung chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng chính sách, quản lý theo chuỗi, đánh giá nguy cơ, tổ chức bộ máy, ứng dụng công nghệ thông tin và kiểm soát các loại hình kinh doanh thực phẩm mới.

Thứ trưởng bày tỏ tin tưởng, những trao đổi, luận cứ khoa học và kinh nghiệm thực tiễn được chia sẻ tại hội thảo sẽ góp phần hỗ trợ Việt Nam rà soát, hoàn thiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Thái Bình/ Ảnh: Trần Minh