Đái tháo đường trẻ hóa: Phát hiện sớm để ngăn biến chứng tim, thận

Tình trạng thừa cân, béo phì cùng thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh đang làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh ở người trẻ...

Ngày 16-17/10, Hội Nội tiết - Đái tháo đường TP. Hà Nội tổ chức Hội nghị Nội tiết - Đái tháo đường và Hội chứng chuyển hóa Hà Nội mở rộng lần thứ XII tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, TP. Hà Nội, với chủ đề "Chung tay quản lý bệnh nhân đái tháo đường vì tương lai, bảo vệ cho ngày mai".

Hội nghị có sự tham dự của 600 đại biểu, là diễn đàn khoa học thường niên quy tụ các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực nội tiết, đái tháo đường và rối loạn chuyển hóa trên cả nước, nhằm cập nhật kiến thức, chia sẻ kinh nghiệm và trao đổi những tiến bộ mới trong chẩn đoán, điều trị, quản lý bệnh.

Theo Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới (IDF), năm 2021, toàn cầu có khoảng 537 triệu người trưởng thành từ 20-79 tuổi sống chung với bệnh đái tháo đường. Con số này dự kiến tăng lên 783 triệu người vào năm 2045.

Tại Việt Nam, PGS.TS Đỗ Trung Quân, Chủ tịch Hội Nội tiết - Đái tháo đường Hà Nội, cho biết tỷ lệ mắc bệnh ước tính khoảng 6-7% dân số trưởng thành, tương đương gần 7 triệu người. 

Đáng lưu ý, trong số này khoảng phân nữa chưa được chẩn đoán, khiến nguy cơ biến chứng tim mạch, thận và thần kinh gia tăng.

Điều trị sớm, bảo vệ tim và thận cho người bệnh

Theo PGS.TS Đỗ Trung Quân, hội nghị tập trung cập nhật những tiến bộ mới trong quản lý bệnh nhân nội tiết, đái tháo đường và rối loạn chuyển hóa, trong đó có việc ứng dụng công nghệ vào theo dõi, đánh giá hiệu quả điều trị.

Một trong những ứng dụng được đề cập là thiết bị theo dõi đường huyết liên tục (CGM), giúp đánh giá diễn biến glucose trong điều kiện sinh hoạt thực tế, qua đó hỗ trợ bác sĩ xác định mức độ kiểm soát đường huyết và điều chỉnh phương pháp điều trị phù hợp.

Mục tiêu cốt lõi trong điều trị đái tháo đường hiện nay không chỉ là kiểm soát đường huyết mà còn phải hạn chế tối đa các biến cố tim mạch, thận và rối loạn chuyển hóa. Đây là những nguyên nhân quan trọng gây tử vong, đồng thời làm suy giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh.

PGS.TS Đỗ Trung Quân cho biết, các đồng thuận chuyên môn lớn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) và Hiệp hội Nghiên cứu Đái tháo đường châu Âu (EASD) nhấn mạnh yêu cầu điều trị tích cực, không trì hoãn và lựa chọn sớm các thuốc có lợi ích bảo vệ tim, thận khi phù hợp với tình trạng người bệnh.

Thông qua các báo cáo khoa học và trao đổi trực tiếp với chuyên gia, hội nghị tạo điều kiện để đội ngũ y tế cập nhật kiến thức, vận dụng tiến bộ mới vào thực tiễn điều trị, hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ có ý nghĩa cho người bệnh.

Đái tháo đường gia tăng, nguy cơ ngày càng trẻ hóa

Theo PGS.TS Đỗ Trung Quân, đái tháo đường đang trở thành thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng trong thế kỷ XXI. Đáng lo ngại, bệnh có xu hướng trẻ hóa, gắn với sự gia tăng của tình trạng thừa cân, béo phì và các rối loạn chuyển hóa.

Cùng với sự thay đổi về điều kiện sống, tỷ lệ thừa cân, béo phì, tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu cũng gia tăng. Những yếu tố này thúc đẩy sự xuất hiện của các bệnh lý chuyển hóa, làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường.

Tuy nhiên, theo chuyên gia, bệnh có thể được phòng ngừa hoặc làm chậm tiến triển nếu nhận diện đúng nguy cơ và can thiệp kịp thời. Công tác dự phòng cần được triển khai đồng thời ở người chưa mắc bệnh nhưng có nguy cơ cao và người đã được chẩn đoán đái tháo đường.

Với nhóm nguy cơ cao, các biện pháp quan trọng gồm thay đổi lối sống, tăng cường vận động, giảm cân khi thừa cân, đồng thời kiểm soát chặt chẽ huyết áp và mỡ máu. Những người có tiền sử đái tháo đường thai kỳ hoặc có người thân trực hệ mắc bệnh cũng cần chủ động sàng lọc.

Đối với người đã mắc đái tháo đường, điều trị tích cực ngay từ đầu giúp hạn chế biến chứng, đặc biệt là biến chứng tim mạch, thận, rối loạn chuyển hóa và gan nhiễm mỡ. Phát hiện sớm, điều trị đúng và theo dõi thường xuyên là những yếu tố quan trọng để làm chậm tiến triển bệnh.

PGS.TS Đỗ Trung Quân cảnh báo, nếu các yếu tố nguy cơ như thừa cân, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp hoặc tiền sử đái tháo đường thai kỳ không được can thiệp, người bệnh có thể tiến triển thành đái tháo đường trong những năm tiếp theo. Khi số người mắc bệnh tăng nhanh, gánh nặng sẽ không chỉ đặt lên ngành Y tế mà còn ảnh hưởng đến nền kinh tế và chất lượng cuộc sống của cộng đồng.

Thói quen sống thiếu lành mạnh làm tăng nguy cơ mắc bệnh

Một vấn đề đáng quan tâm là thói quen ăn uống và sinh hoạt của giới trẻ hiện nay. Theo PGS.TS Đỗ Trung Quân, việc thường xuyên sử dụng đồ uống có đường, trà sữa, bánh ngọt, thức ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn, kết hợp với ít vận động, có thể làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa.

Bên cạnh đó, tình trạng ngủ không đủ giấc, sinh hoạt không điều độ và dành quá nhiều thời gian cho các thiết bị điện tử cũng ảnh hưởng đến sức khỏe. Nếu kéo dài, những thói quen này có thể góp phần dẫn đến rối loạn mỡ máu, tiền đái tháo đường và tiến triển thành bệnh.

Chuyên gia khuyến cáo mỗi người cần duy trì thời gian ngủ hợp lý, bảo đảm chất lượng giấc ngủ; tăng cường rau xanh, chất xơ; hạn chế đường, muối và chất béo; đồng thời xây dựng chế độ ăn cân đối, kết hợp vận động thường xuyên.

Đáng lưu ý, đái tháo đường ở người trẻ không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn có thể tác động đến chức năng sinh dục, tâm lý và chất lượng cuộc sống. Những hệ lụy này có thể kéo theo lo âu, trầm cảm, tạo thành vòng xoắn bệnh lý nếu không được phát hiện và can thiệp sớm.

Bên cạnh gánh nặng sức khỏe, bệnh còn tạo áp lực kinh tế lâu dài. Người bệnh phải khám định kỳ, làm xét nghiệm, theo dõi đường huyết, điều chỉnh thuốc và duy trì chế độ ăn uống, luyện tập phù hợp trong thời gian dài. Sự ra đời của nhiều nhóm thuốc mới có lợi ích bảo vệ tim mạch, thận mở ra thêm cơ hội điều trị, nhưng chi phí cũng có thể trở thành gánh nặng đối với người bệnh.

Theo PGS.TS Đỗ Trung Quân, việc quản lý đái tháo đường hiệu quả cần sự phối hợp giữa nhân viên y tế và người bệnh, từ dự phòng, sàng lọc sớm đến điều trị tích cực và duy trì lối sống lành mạnh. Truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về các yếu tố nguy cơ có ý nghĩa quan trọng, góp phần hạn chế số người mắc mới và giảm biến chứng lâu dài của bệnh.

Trong hai ngày diễn ra hội nghị có 82 bài báo cáo được trình bày. Tại đây, các báo cáo viên và chủ tọa đoàn đã cùng trao đổi, chia sẻ những nghiên cứu khoa học mới nhất, các chuyên đề tổng quan cập nhật cũng như kinh nghiệm thực hành lâm sàng, góp phần nâng cao năng lực chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh.

Thông qua các báo cáo khoa học, chuyên đề tổng quan và thảo luận thực tiễn, hội nghị hướng đến mục tiêu cao nhất là góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị và dự phòng các bệnh đái tháo đường, tiền đái tháo đường cùng các rối loạn chuyển hoá - những căn bệnh đang được xem là "thách thức sức khỏe toàn cầu" của thế kỷ XXI, hướng tới nâng cao năng lực chuyên môn và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Bài và ảnh Thái Bình