Chuyên gia nói gì về nguy cơ Ebola bùng phát thành đại dịch toàn cầu?

Ebola là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, từng gây ra nhiều đợt bùng phát lớn tại châu Phi và khiến thế giới không ít lần lo ngại.

Trước những thông tin mới về dịch bệnh này, nhiều người dân băn khoăn liệu Ebola có nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam, bệnh lây lan ra sao và chúng ta cần làm gì để phòng ngừa. BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền – Giám đốc Trung tâm Phòng, chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã có những chia sẻ và giải đáp cụ thể.

- Thưa bác sĩ, tôi nghe nói dịch bệnh Ebola có tỷ lệ tử vong rất cao và cực kỳ đáng sợ. Hiện tại dịch này đã xuất hiện tại Việt Nam chưa, và liệu nó có nguy cơ bùng phát thành đại dịch toàn cầu khiến chúng ta phải cách ly, phong tỏa như đợt COVID-19 không?

Nỗi lo lắng của người dân là hoàn toàn dễ hiểu vì Ebola là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc Ebola nào.

Về nguy cơ bùng phát thành đại dịch toàn cầu như COVID-19 là rất thấp. Lý do là vì Ebola không phải là bệnh lây truyền qua đường không khí như COVID-19 hay bệnh sởi. Virus chỉ lây khi tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể (máu, chất nôn, mồ hôi...) của người bệnh đã phát triệu chứng. 

Hơn nữa, chúng ta đã có kinh nghiệm giám sát dịch tễ rất chặt chẽ tại các cửa khẩu quốc tế.

Hiện nay nguy cơ đối với người dân Việt Nam là rất thấp. Tuy nhiên, việc theo dõi thông tin từ cơ quan y tế và duy trì cảnh giác trước các bệnh truyền nhiễm mới nổi vẫn rất cần thiết.

- Bệnh này lây lan cụ thể qua những đường nào thưa bác sĩ? Nếu tôi đi máy bay, đi xe buýt hoặc đến nơi công cộng mà vô tình ngồi gần, ho hoặc hắt hơi cạnh một người nhiễm Ebola (nhưng chưa biết mình bị bệnh) thì tôi có bị lây không?

Ebola không phải là bệnh lây truyền qua đường không khí như COVID-19 hay sởi. Virus chủ yếu lây khi tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh đang có triệu chứng. Người mắc Ebola chỉ bắt đầu lây bệnh khi xuất hiện triệu chứng. Những người đang trong thời gian ủ bệnh nhưng chưa có biểu hiện thường không phải là nguồn lây.

Bạn có nguy cơ cao khi tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người bệnh như máu, nước bọt, mồ hôi, chất nôn, tiêu chảy… đặc biệt khi người bệnh đã có triệu chứng rõ rệt. Virus cũng có thể tồn tại trên các vật dụng bị nhiễm dịch tiết của người bệnh như quần áo, ga giường hoặc dụng cụ chăm sóc.

Trong môi trường như máy bay, nếu chỉ ngồi gần mà không tiếp xúc với dịch tiết thì nguy cơ không cao. Tuy nhiên, nếu người bệnh nôn ói, chảy máu hoặc có dịch tiết phát tán, nguy cơ sẽ tăng lên. Đó là lý do tại sao việc phát hiện sớm, cách ly và kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt tại bệnh viện có vai trò quyết định để chặn đứng nguồn lây.

- Làm sao để tôi nhận biết một người có thể đã mắc Ebola? Các triệu chứng ban đầu của bệnh này có dễ bị nhầm lẫn với các bệnh sốt thông thường hay sốt xuất huyết ở Việt Nam không, thưa bác sĩ?

Giai đoạn đầu, Ebola rất dễ nhầm với các bệnh nhiễm virus thông thường vì người bệnh có thể sốt cao, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt lả, đau họng.

Sau vài ngày, bệnh có thể diễn tiến nặng hơn với nôn, tiêu chảy, đau bụng, phát ban, xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hoặc xuất huyết tiêu hóa.

Chính vì vậy, chìa khóa để nhận biết không chỉ là triệu chứng, mà là yếu tố dịch tễ. Nếu một người có các dấu hiệu trên, đồng thời vừa trở về từ vùng có dịch Ebola trong vòng 21 ngày, cần đến ngay cơ sở y tế và khai báo trung thực lịch trình di chuyển. Người dân không nên tự chẩn đoán Ebola chỉ dựa vào triệu chứng sốt hoặc mệt mỏi, vì các biểu hiện ban đầu của bệnh rất giống nhiều bệnh lý khác.

- Hiện tại đã có thuốc đặc trị hay vaccine phòng bệnh Ebola chưa? Nếu chẳng may có ca bệnh xâm nhập vào Việt Nam, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã có phương án hay phác đồ gì để điều trị và cách ly không?

Hiện nay, y học đã có nhiều tiến bộ trong phòng ngừa và điều trị Ebola. Hiện đã có vaccine phòng Ebola được phê duyệt và triển khai tại một số khu vực có nguy cơ cao, đồng thời cũng đã có một số liệu pháp kháng thể đơn dòng giúp cải thiện kết quả điều trị.

Mặc dù Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Ebola, nhưng ngành y tế luôn chủ động xây dựng các phương án ứng phó với những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có nguy cơ xâm nhập. Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương – tuyến đầu về bệnh truyền nhiễm, chúng tôi luôn sẵn sàng với:

• Phác đồ điều trị cập nhật theo chuẩn WHO và Bộ Y tế.
• Hệ thống phòng cách ly áp lực âm hiện đại giúp kiểm soát hiệu quả nguy cơ phát tán mầm bệnh ra môi trường.
• Đội ngũ y bác sĩ được tập huấn kỹ lưỡng về trang phục bảo hộ (PPE) và quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt, giảm thiểu tối đa nguy cơ lây nhiễm cho người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng.

- Nếu Việt Nam ghi nhận ca Ebola đầu tiên, người dân có cần đeo khẩu trang mọi lúc, tích trữ thực phẩm hay hạn chế đi lại như thời COVID-19 không?

Hiện nay người dân không cần tích trữ thực phẩm hay thay đổi sinh hoạt hằng ngày. Ebola không lây lan trong cộng đồng theo cơ chế như COVID-19. Nếu xuất hiện ca bệnh, các biện pháp y tế sẽ tập trung vào phát hiện sớm, cách ly người bệnh và giám sát người tiếp xúc gần.

Ebola là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, nhưng người dân không nên quá lo lắng. Điều quan trọng là hiểu đúng về bệnh, theo dõi thông tin chính thống và hợp tác với cơ quan y tế khi cần thiết. Người dân cũng cần duy trì các biện pháp vệ sinh cá nhân như rửa tay thường xuyên và chủ động đến cơ sở y tế nếu có dấu hiệu nghi ngờ sau khi trở về từ vùng có dịch. Không hoang mang, không chủ quan chính là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.

Thanh Đặng (thực hiện)