Tự xét nghiệm HIV và PrEP: Kết hợp chủ động, nâng cao hiệu quả dự phòng HIV

Trong chiến lược can thiệp giảm hại phòng, chống HIV/AIDS, tự xét nghiệm và điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) là hai giải pháp y tế bổ trợ chặt chẽ cho nhau. Nếu tự xét nghiệm là cánh cửa đầu tiên giúp mỗi cá nhân giải tỏa tâm lý e ngại để sớm nhận biết tình trạng sức khỏe, thì PrEP đóng vai trò là "hàng rào sinh học" bảo vệ vững chắc cho những người chưa nhiễm nhưng có hành vi nguy cơ cao. Việc kết hợp đúng đắn hai biện pháp này mang lại hiệu quả dự phòng tối ưu và an toàn lâu dài.

Tự xét nghiệm HIV – bước đầu nhận biết tình trạng HIV

Tự xét nghiệm HIV cho phép người thực hiện tự lấy mẫu và tiến hành xét nghiệm theo hướng dẫn của bộ xét nghiệm. Hình thức này giúp tăng tính chủ động, thuận tiện và giảm tâm lý e ngại khi tiếp cận dịch vụ y tế. Tuy nhiên, về mặt bản chất y khoa, tự xét nghiệm chỉ là bước sàng lọc ban đầu. Nếu que thử cho kết quả “có phản ứng” (xuất hiện 2 vạch), người thực hiện cần bình tĩnh đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để làm xét nghiệm khẳng định; tuyệt đối không tự ý tìm mua thuốc PrEP để uống. Ngược lại, nếu kết quả hiển thị một vạch (không phản ứng/âm tính), người dùng vẫn cần lưu ý đến “giai đoạn cửa sổ” — khoảng thời gian từ 2 tuần đến 3 tháng sau khi phát sinh hành vi nguy cơ, khi cơ thể chưa sản sinh đủ lượng kháng thể để que thử phát hiện.

PrEP – chủ động dự phòng trước khi phơi nhiễm HIV

PrEP sử dụng hoạt chất kháng virus đường uống nhằm ngăn chặn khả năng nhân lên của HIV ngay từ khi mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể. Mặc dù thuốc mang lại hiệu quả bảo vệ lên tới trên 90%, song người dân tuyệt đối không dựa vào kết quả tự xét nghiệm âm tính tại nhà để tự ý mua và sử dụng PrEP.

Việc khởi động phác đồ PrEP bắt buộc phải thông qua đánh giá chuyên môn của cán bộ y tế tại phòng khám chuyên khoa, bao gồm: làm xét nghiệm khẳng định âm tính với HIV, đánh giá chức năng lọc của thận (creatinin huyết thanh) và sàng lọc các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs). Trong suốt quá trình dùng thuốc, người sử dụng phải tuân thủ nghiêm ngặt lịch tái khám định kỳ hằng tháng để kiểm tra lại tình trạng HIV, phòng ngừa nguy cơ phát sinh chủng virus kháng thuốc nếu chẳng may xảy ra phơi nhiễm mới trong giai đoạn dùng thuốc thất thường.

Một nguyên tắc an toàn sinh mạng cần đặc biệt ghi nhớ: nếu vừa xảy ra hành vi nguy cơ không an toàn trong vòng 72 giờ (như rách bao cao su, quan hệ không được bảo vệ hoặc dùng chung bơm kim tiêm), khách hàng không được chờ đợi tự xét nghiệm hay đăng ký uống PrEP, mà phải đến ngay cơ sở y tế để được chỉ định phác đồ điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) khẩn cấp trong "thời gian vàng". Sau khi hoàn thành liệu trình PEP 28 ngày và có kết quả xét nghiệm âm tính, khách hàng mới chuyển tiếp sang sử dụng PrEP để duy trì hiệu quả bảo vệ lâu dài.

Hiểu đúng tính chất của từng biện pháp là chìa khóa bảo vệ sức khỏe an toàn. Tại Khoa Phòng chống HIV/AIDS và Phòng Tư vấn điều trị ngoại trú – Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Hưng Yên, khách hàng được tiếp cận trọn gói dịch vụ từ nhận sinh phẩm tự xét nghiệm miễn phí, tư vấn nguy cơ, đánh giá cận lâm sàng cho đến cấp phát thuốc PrEP trong môi trường y tế thân thiện, chuyên nghiệp và bảo mật tuyệt đối.

Chủ động xét nghiệm, sử dụng PrEP đúng hướng dẫn và duy trì tái khám là những bước quan trọng góp phần bảo vệ sức khỏe bản thân, giảm nguy cơ lây nhiễm HIV.