Nhóm đồng đẳng CBO tích cực kết nối, hỗ trợ người có nguy cơ và người nhiễm HIV/AIDS
Trong những năm qua, công tác phòng, chống HIV/AIDS tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng nhờ sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị, ngành y tế và các tổ chức xã hội. Bên cạnh vai trò nòng cốt của các cơ sở y tế công lập, sự tham gia của các nhóm đồng đẳng và tổ chức cộng đồng (CBO) đã trở thành một yếu tố không thể thiếu, đặc biệt trong việc tiếp cận các nhóm có nguy cơ cao. Với lợi thế là những người “trong cộng đồng, hiểu cộng đồng”, các nhóm đồng đẳng CBO đã giúp thu hẹp khoảng cách giữa dịch vụ y tế và người dân, góp phần đưa các thông tin, dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS đến gần hơn với những đối tượng khó tiếp cận bằng các phương thức truyền thống.
Các nhóm đồng đẳng CBO đóng vai trò quan trọng trong công tác truyền thông thay đổi hành vi và cung cấp thông tin về phòng, chống HIV/AIDS. Thông qua các hoạt động truyền thông trực tiếp, truyền thông nhóm nhỏ, tiếp cận tại cộng đồng và trên không gian mạng, các đồng đẳng viên đã cung cấp kiến thức chính xác về HIV, các biện pháp dự phòng như sử dụng bao cao su, PrEP, PEP, tự xét nghiệm HIV, đồng thời tư vấn, hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ y tế phù hợp. Việc truyền thông được thực hiện bằng ngôn ngữ gần gũi, phù hợp với đặc thù của từng nhóm đối tượng như nam quan hệ tình dục đồng giới, người chuyển giới, người bán dâm, người sử dụng ma túy, thanh niên trẻ… đã giúp nâng cao hiệu quả tiếp nhận thông tin, giảm e ngại và tăng sự tin tưởng của cộng đồng đối với các chương trình phòng, chống HIV/AIDS.
Không chỉ dừng lại ở công tác truyền thông, các nhóm đồng đẳng CBO còn tham gia tích cực vào việc kết nối, chuyển gửi và hỗ trợ duy trì dịch vụ cho người có nguy cơ và người nhiễm HIV. Đồng đẳng viên thường là cầu nối giúp người dân tiếp cận xét nghiệm HIV, điều trị ARV, điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, cũng như các dịch vụ chăm sóc, hỗ trợ khác. Trong nhiều trường hợp, chính sự đồng hành, hỗ trợ tâm lý và chia sẻ kinh nghiệm sống của đồng đẳng viên đã giúp người nhiễm HIV vượt qua rào cản tâm lý, tuân thủ điều trị và duy trì chăm sóc lâu dài. Vai trò này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh vẫn còn tồn tại kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan đến HIV/AIDS, khiến không ít người e ngại tiếp cận dịch vụ y tế chính thống.
Tại Hưng Yên, SCDI (một tổ chức khoa học công nghệ hoạt động không vì lợi nhuận, được thành lập bởi Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ cho các nhóm đồng đẳng, các tổ chức dựa vào cộng đồng CBOs (Community-Based Organizations) nhằm nâng cao nhận thức và giảm thiểu tác động của HIV/AIDS trong cộng đồng. Các nhóm đồng đẳng CBO đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp cận và hỗ trợ các nhóm nguy cơ cao, bao gồm người sử dụng ma tuý, phụ nữ bán dâm và nam quan hệ đồng giới. Hiện tại đang duy trì 04 CBO: Irainbow, Hạnh Phúc, Đồng Cảm và Dreamteam. Các nhóm đồng đẳng CBO hoạt động dựa trên nguyên tắc đồng cảm và hiểu biết sâu sắc về những thách thức mà các nhóm nguy cơ cao phải đối mặt. Các thành viên trong nhóm là những người có kinh nghiệm trực tiếp hoặc có sự liên kết mạnh mẽ với cộng đồng. Điều này giúp họ tạo được niềm tin và sự kết nối hiệu quả hơn trong việc truyền đạt thông tin và cung cấp dịch vụ phòng chống HIV/AIDS.
Những đóng góp của các nhóm đồng đẳng CBO đã góp phần rõ nét vào việc nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống HIV/AIDS tại địa phương và trên phạm vi toàn quốc. Việc mở rộng và tăng cường sự tham gia của CBO không chỉ giúp phát hiện sớm ca nhiễm HIV, giảm lây nhiễm mới, mà còn góp phần xây dựng môi trường xã hội thân thiện, không kỳ thị, nơi người dân được tôn trọng và bảo vệ quyền tiếp cận dịch vụ y tế. Trong thời gian tới, để đạt được các mục tiêu chấm dứt dịch AIDS, cần tiếp tục ghi nhận, củng cố và phát huy vai trò của các nhóm đồng đẳng CBO thông qua cơ chế phối hợp chặt chẽ với ngành y tế, hỗ trợ nâng cao năng lực và đảm bảo tính bền vững của các hoạt động. Sự đồng hành của các CBO chính là minh chứng cho hiệu quả của cách tiếp cận dựa vào cộng đồng trong phòng, chống HIV/AIDS, góp phần bảo vệ sức khỏe nhân dân và thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội.
