Một trường hợp dương tính HIV và bài học về giá trị của PrEP trong nhóm MSM

Vừa qua, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Hưng Yên đã xét nghiệm khẳng định một trường hợp nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) có kết quả dương tính với HIV. Khai thác tiền sử dịch tễ cho thấy, người này thường xuyên quan hệ tình dục với nhiều bạn tình nam quen biết qua các ứng dụng hẹn hò trên mạng internet. Trường hợp cụ thể này không đại diện cho tất cả những người dùng ứng dụng hẹn hò hay toàn bộ cộng đồng MSM, nhưng phản ánh một thực tế rõ nét: khi tần suất và số lượng bạn tình tăng lên, nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh sẽ xuất hiện thường xuyên hơn, trong khi việc chủ động phòng ngừa của nhiều người vẫn còn những khoảng trống đáng tiếc.

Ngày nay, việc tìm kiếm bạn bè và kết nối các mối quan hệ qua không gian mạng đã trở nên rất quen thuộc trong giới trẻ. Các ứng dụng hẹn hò giúp việc gặp gỡ thuận tiện hơn, nhưng cũng khiến việc thay đổi bạn tình hoặc quan hệ với người chưa rõ tình trạng sức khỏe diễn ra dễ dàng hơn. Nguy cơ lây nhiễm không nằm ở bản thân ứng dụng công nghệ, mà phát sinh từ hành vi quan hệ tình dục không an toàn và việc người trong cuộc có chủ động phòng vệ hay không. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), MSM là nhóm đối tượng có nguy cơ lây nhiễm HIV cao, rất cần được tiếp cận các dịch vụ tư vấn, xét nghiệm và dự phòng y tế kịp thời, thân thiện.

Từ câu chuyện trên, vấn đề đặt ra là: Nếu thường xuyên có quan hệ tình dục với nhiều bạn tình nam, liệu có cần đợi đến khi xảy ra sự cố phơi nhiễm mới tìm cách xử lý? Câu trả lời dứt khoát là không. Đối với những người chưa nhiễm HIV nhưng thường xuyên có nguy cơ cao, điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) là giải pháp y tế can thiệp sớm rất hiệu quả. Đây là phương pháp sử dụng thuốc kháng virus (ARV) đều đặn hằng ngày cho người có kết quả xét nghiệm âm tính để ngăn ngừa virus xâm nhập và phát triển trong cơ thể. WHO và CDC đều khuyến cáo PrEP là cấu phần then chốt trong gói dự phòng toàn diện dành cho người có nguy cơ lây nhiễm qua đường tình dục.

Đối với nhóm MSM, giá trị của PrEP càng rõ rệt trong các trường hợp có đời sống tình dục thường xuyên, có nhiều bạn tình, không dùng bao cao su liên tục hoặc không biết rõ tình trạng sức khỏe của đối tác. Các nghiên cứu chuyên môn đã chứng minh rõ ràng: khi sử dụng đúng liều và tuân thủ phác đồ nghiêm ngặt, PrEP đường uống có khả năng giảm tới khoảng 99% nguy cơ lây nhiễm HIV qua quan hệ tình dục.

Tuy vậy, PrEP không phải là tấm lá chắn cho mọi nguy cơ và không thay thế hoàn toàn các biện pháp bảo vệ khác. Thuốc PrEP chỉ có tác dụng ngăn ngừa virus HIV, hoàn toàn không phòng tránh được các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như lậu, giang mai, sùi mào gà hay viêm gan B, C. Vì thế, người dùng PrEP vẫn cần kết hợp sử dụng bao cao su đúng cách và định kỳ kiểm tra sức khỏe tình dục.

Một nguyên tắc y khoa bắt buộc là PrEP chỉ dành cho người có kết quả xét nghiệm HIV âm tính. Nếu cơ thể đã nhiễm virus, PrEP không còn tác dụng dự phòng mà người bệnh phải chuyển sang phác đồ điều trị chuyên biệt. Do đó, việc xét nghiệm sàng lọc trước khi bắt đầu uống thuốc và tái khám xét nghiệm định kỳ sau mỗi 3 tháng là quy trình bắt buộc để bảo đảm an toàn sức khỏe cho người sử dụng.

Trường hợp được phát hiện tại CDC Hưng Yên cũng cho thấy một thói quen thường gặp: nhiều người chỉ tìm đến cơ sở y tế khi cảm thấy lo lắng hoặc sau một thời gian dài có hành vi nguy cơ. Nếu trước đó khách hàng được tư vấn sớm, được đánh giá đúng mức độ phơi nhiễm và hướng dẫn dùng PrEP kịp thời, họ đã có thêm cơ hội rất lớn để tự bảo vệ bản thân trước mầm bệnh. Trong thực tế, tình trạng nhiễm HIV chỉ có thể xác định chính xác bằng xét nghiệm y khoa; chúng ta tuyệt đối không thể đánh giá nguy cơ dựa trên vẻ ngoài khỏe mạnh hay những lời khẳng định cảm tính của bạn tình.

Cùng với đó, nhận thức xã hội về việc sử dụng thuốc cần được nhìn nhận đúng mực: PrEP không dành cho những người "có vấn đề", mà là một giải pháp y tế chủ động dành cho những người âm tính có ý thức tự bảo vệ sức khỏe. Người tìm hiểu và dùng PrEP đúng hướng dẫn là người sống có trách nhiệm với bản thân và người yêu thương.

Bên cạnh PrEP dùng để dự phòng lâu dài, khi chẳng may gặp sự cố phơi nhiễm đột xuất (như rách bao cao su hoặc quan hệ ngoài ý muốn với người nghi nhiễm), người có nguy cơ cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và chỉ định điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (PEP). Thuốc PEP cần được uống càng sớm càng tốt và tuyệt đối không muộn hơn 72 giờ sau thời điểm xảy ra hành vi nguy cơ. Tuy nhiên, PEP chỉ là biện pháp xử trí tình thế khẩn cấp; nếu các tình huống nguy cơ diễn ra thường xuyên, việc chuyển sang dùng PrEP liên tục mới là giải pháp căn cơ.

Từ trường hợp được phát hiện tại CDC Hưng Yên, thông điệp gửi đến cộng đồng MSM là lời nhắc nhở thiết thực: đừng đợi đến khi que thử hiện kết quả dương tính mới lo lắng phòng bệnh. Nếu còn âm tính và có nguy cơ, hãy chủ động tiếp cận PrEP; nếu vừa có hành vi phơi nhiễm đột xuất, hãy đến cơ sở y tế trước 72 giờ; và nếu không may đã nhiễm bệnh, hãy điều trị ARV sớm để giữ gìn sức khỏe và tránh lây truyền sang người khác.

Công tác phòng, chống HIV hiện nay đang chuyển mạnh từ việc chờ phát hiện người nhiễm sang chủ động ngăn chặn các ca nhiễm mới. Khi dịch vụ PrEP được đưa đến gần người dân, khi cán bộ y tế tư vấn cởi mở và quy trình xét nghiệm bảo đảm kín đáo, người có nguy cơ sẽ dễ dàng tiếp cận các biện pháp can thiệp sớm, bảo vệ vững chắc sức khỏe và tương lai của chính mình.

Đừng đợi HIV được phát hiện mới bắt đầu phòng ngừa. Chủ động PrEP khi có nguy cơ chính là chủ động bảo vệ tương lai của mình.