Hưng Yên siết quản lý, ngăn thuốc lá lậu và thuốc lá thế hệ mới

Từ những vụ việc thu giữ hàng trăm nghìn sản phẩm thuốc lá điện tử nhập lậu đến hàng chục nghìn bao thuốc lá không rõ nguồn gốc bị phát hiện, thực tế cho thấy hoạt động kinh doanh, vận chuyển thuốc lá trái phép trên địa bàn Hưng Yên vẫn tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp. Trước nguy cơ thuốc lá lậu và thuốc lá thế hệ mới xâm nhập thị trường, tỉnh đang tăng cường kiểm tra, kiểm soát, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, đặc biệt trong thanh thiếu niên, học sinh.

Những con số cảnh báo

Thực hiện chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá, những năm qua Hưng Yên đã tăng cường kiểm tra, kiểm soát nguồn cung và xử lý các hành vi vi phạm. Theo Sở Y tế Hưng Yên, trong giai đoạn 2024-2025, lực lượng Quản lý thị trường phối hợp với các lực lượng chức năng đã xử lý 13 vụ vi phạm về kinh doanh thuốc lá và 33 vụ vi phạm về vận chuyển, kinh doanh thuốc lá nhập lậu; số tiền xử phạt, thu nộp ngân sách nhà nước gần 429 triệu đồng. Tang vật thu giữ, tiêu hủy gồm 16.874 bao thuốc lá và 19.710 kg lá thuốc lá.

Lực lượng Công an tỉnh trong cùng giai đoạn phát hiện, xử lý 19 vụ việc với 21 đối tượng liên quan đến thuốc lá; trong đó khởi tố 1 vụ, 3 bị can về tội “Buôn bán hàng cấm”; xử lý hành chính 18 vụ, 18 đối tượng, phạt tiền 327 triệu đồng, thu giữ, tiêu hủy 17.292 bao thuốc lá.

Đáng chú ý, thuốc lá thế hệ mới đang đặt ra thách thức không nhỏ đối với công tác quản lý. Tháng 6/2024, Đội Quản lý thị trường số 5, Cục Quản lý thị trường tỉnh Hưng Yên phối hợp với Công an tỉnh và lực lượng Hải quan kiểm tra một kho hàng tại xã Thiện Phiến, huyện Tiên Lữ, phát hiện 163.410 sản phẩm thiết bị thuốc lá điện tử các loại và 9.913 kg phụ kiện thuốc lá điện tử. Chủ kho không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ. Toàn bộ số hàng được xác định có dấu hiệu là hàng hóa nhập lậu và bị tạm giữ để tiếp tục xác minh, xử lý.

Những con số trên cho thấy thuốc lá lậu không chỉ được vận chuyển, bày bán theo phương thức truyền thống mà còn có nguy cơ len sâu vào thị trường thông qua các kênh mới, trong đó có môi trường mạng.

Thuốc lá thế hệ mới - nguy cơ không chỉ từ nicotine

Cùng với thuốc lá điếu nhập lậu, sự xuất hiện và gia tăng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang tạo thêm áp lực cho công tác quản lý và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo Sở Y tế Hưng Yên, thuốc lá thế hệ mới đã xuất hiện tại Việt Nam trong nhiều năm, phần lớn sản phẩm trên thị trường trước đây là hàng nhập lậu, xách tay, trôi nổi và được rao bán qua mạng xã hội, các kênh mua sắm trực tuyến. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến việc kiểm soát nguồn cung gặp nhiều khó khăn.

Đối tượng sử dụng đáng lo ngại là thanh thiếu niên. Thông tin được Sở Y tế Hưng Yên dẫn từ các cuộc điều tra cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh 13-15 tuổi tại Việt Nam là 3,5% năm 2022, trong đó học sinh nam 4,3% và học sinh nữ 2,8%. Ở nhóm 15-24 tuổi, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử được ghi nhận ở mức 7,3%.

Đây là nhóm tuổi dễ bị tác động bởi hình thức, mùi vị và cách tiếp thị của sản phẩm thuốc lá mới. Vì vậy, kiểm soát thuốc lá điện tử không chỉ là câu chuyện quản lý thị trường mà còn gắn trực tiếp với nhiệm vụ bảo vệ sức khỏe thế hệ trẻ, phòng ngừa nghiện nicotine và ngăn nguy cơ các sản phẩm không rõ thành phần, nguồn gốc xâm nhập học đường.

Siết quản lý từ thị trường đến cơ sở y tế

Trong tình hình mới, tỉnh Hưng Yên đang tiếp tục triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm ngăn chặn thuốc lá lậu và thuốc lá thế hệ mới. Theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo 389 tỉnh, các lực lượng chức năng được yêu cầu tăng cường nắm tình hình, kiểm tra, kiểm soát địa bàn, kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Thực hiện Công văn số 4404/BCĐ-CQTT ngày 21/9/2026 của Ban Chỉ đạo 389 tỉnh, Sở Y tế Hưng Yên yêu cầu các phòng chức năng và đơn vị trực thuộc tăng cường tuyên truyền về tác hại của thuốc lá và các quy định cấm đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; ưu tiên thanh thiếu niên, học sinh.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh được giao chủ trì biên soạn, cung cấp tài liệu truyền thông; các cơ sở khám, chữa bệnh tăng cường tuyên truyền tại khu vực khám bệnh, trên trang thông tin điện tử, mạng xã hội; đồng thời lồng ghép tư vấn cai nghiện thuốc lá trong hoạt động khám, chữa bệnh.

Ngành Y tế cũng yêu cầu các đơn vị thực hiện nghiêm quy định về môi trường không khói thuốc tại trụ sở, bệnh viện và cơ sở y tế; cán bộ, viên chức, người lao động ngành Y tế phải gương mẫu chấp hành.

Cùng với đó, các phòng chức năng thuộc Sở phối hợp với lực lượng Quản lý thị trường, Công an, Hải quan trong kiểm tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện hành vi kinh doanh, mua bán, quảng cáo trái phép thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá mới. Các cơ sở y tế chủ động tự kiểm tra, không để xảy ra tình trạng kinh doanh thuốc lá trong khuôn viên và kịp thời cung cấp thông tin về dấu hiệu vi phạm cho cơ quan chức năng.

Không để thuốc lá mới trở thành “cửa ngõ” vào học đường

Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là chuyển mạnh từ xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa. Thực tế tại Hưng Yên cho thấy, cùng với kiểm soát các điểm kinh doanh truyền thống, cần tăng cường giám sát hoạt động mua bán trên môi trường mạng, bởi đây là kênh có thể tiếp cận nhanh thanh thiếu niên.

Công tác tuyên truyền vì thế cần đi thẳng vào những hiểu lầm phổ biến, như coi thuốc lá điện tử là sản phẩm “ít hại”, “không gây nghiện” hoặc chỉ là một sản phẩm tạo hương vị. Việc cung cấp thông tin khoa học, dễ hiểu cho học sinh, phụ huynh và giáo viên có ý nghĩa quan trọng trong ngăn ngừa việc sử dụng thuốc lá từ sớm.

Đáng chú ý, từ năm 2025, việc sử dụng, kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã được đặt trong khuôn khổ các quy định cấm theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội. Vì vậy, cùng với kiểm tra, xử lý của lực lượng chức năng, mỗi người dân cần nâng cao ý thức chấp hành, không mua bán, tàng trữ, sử dụng hoặc tiếp tay cho các hoạt động trái phép.

Với việc đồng thời siết kiểm tra nguồn cung, kiểm soát thị trường, tăng cường tuyên truyền và xây dựng môi trường không khói thuốc, Hưng Yên đang từng bước tạo “hàng rào” nhiều lớp trước thuốc lá lậu và thuốc lá thế hệ mới. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giữ vững kỷ cương thị trường mà quan trọng hơn là giảm nguy cơ phơi nhiễm thuốc lá, bảo vệ sức khỏe nhân dân, nhất là trẻ em và thế hệ trẻ.