Đừng chủ quan với đau cổ và đau lưng: Dấu hiệu lâm sàng cảnh báo những tổn thương nghiêm trọng

Đau cột sống cổ và đau thắt lưng là những tình trạng tổn thương cơ xương khớp phổ biến nhất trong cộng đồng hiện nay, đặc biệt tập trung ở nhóm lao động văn phòng, người thường xuyên làm việc tĩnh tại và ít vận động. Theo các báo cáo dịch tễ học từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hội chứng đau thắt lưng hiện là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng tàn tật và suy giảm chức năng vận động trên toàn cầu, gây hệ lụy lớn đến năng suất lao động cũng như chất lượng cuộc sống của người dân.

Dữ liệu từ nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (Global Burden of Disease) thuộc Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME) chỉ ra một thực trạng đáng báo động về gánh nặng y tế đang gia tăng theo cấp số nhân. Thống kê ghi nhận, năm 2020 có khoảng 619 triệu người trên thế giới phải chung sống với các cơn đau thắt lưng, và con số này dự báo sẽ tiệm cận mức 843 triệu người vào năm 2050 nếu thiếu các mô hình can thiệp y tế và dự phòng hiệu quả. WHO cũng đưa ra cảnh báo lâm sàng rằng có tới 60% đến 70% người trưởng thành sẽ phải trải qua ít nhất một đợt đau cột sống cấp tính trong cuộc đời.

Về mặt căn nguyên bệnh học, phần lớn các trường hợp đau cổ và đau lưng xuất phát từ các yếu tố cơ học do lối sống như hiện tượng căng cơ dây chằng, sai tư thế trong quá trình lao động, ngồi liên tục trong nhiều giờ hoặc mang vác vật nặng sai kỹ thuật. Tuy nhiên, một tỷ lệ không nhỏ các ca bệnh kéo dài lại là biểu hiện của các tổn thương cấu trúc thực thể nghiêm trọng bao gồm thoái hóa cột sống diễn tiến, thoát vị đĩa đệm chèn ép rễ thần kinh, trượt đốt sống hoặc hẹp ống sống.

Các hướng dẫn lâm sàng quốc tế nhấn mạnh người dân tuyệt đối không được chủ quan khi xuất hiện các "dấu hiệu cảnh báo đỏ" bao gồm: cơn đau dữ dội kéo dài không thuyên giảm khi nghỉ ngơi, có cảm giác tê bì hoặc yếu liệt tay chân, sốt cao đi kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, hoặc rối loạn chức năng tiểu tiện. Đây là những chỉ dấu nguy hiểm cảnh báo các thương tổn sâu như hội chứng chèn ép rễ thần kinh, nhiễm trùng đĩa đệm cột sống hoặc sự phát triển của các khối u, đòi hỏi người bệnh phải lập tức đến các cơ sở y tế để được thăm khám và can thiệp chuyên khoa tối khẩn cấp, tránh nguy cơ tàn phế.

Trước các nguy cơ trên, Tổ chức Y tế Thế giới và ngành y tế khuyến cáo người dân cần thay đổi tư duy trong việc xử trí các cơn đau cột sống. Việc tự ý lạm dụng các thuốc giảm đau kháng viêm kéo dài không theo chỉ định của bác sĩ rất dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như xuất huyết tiêu hóa, suy gan, suy thận mãn tính. Ngược lại, quan điểm nằm bất động hoàn toàn trên giường trong thời gian dài cũng là một sai lầm, vì điều này sẽ gây ra tình trạng teo cơ, cứng khớp và làm chậm quá trình phục hồi chức năng của cột sống.

Phương pháp tiếp cận y khoa chuẩn quy trình hiện nay là phối hợp giữa việc nghỉ ngơi hợp lý trong giai đoạn cấp tính, duy trì các hoạt động vận động nhẹ nhàng phù hợp với thể trạng, kết hợp tập vật lý trị liệu chuyên sâu và chủ động điều chỉnh tư thế ergonomic trong sinh hoạt hằng ngày. Ngay khi phát hiện các "dấu hiệu cờ đỏ" hoặc cơn đau kéo dài quá hai tuần không thuyên giảm, người bệnh bắt buộc phải đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, chẩn đoán hình ảnh kịp thời nhằm đưa ra phác đồ điều trị trúng đích.

Để thiết lập hàng rào phòng bệnh chủ động và bền vững, mỗi cá nhân cần tự giác xây dựng lối sống khoa học. Việc duy trì tư thế ngồi thẳng, màn hình máy tính ngang tầm mắt khi làm việc, tăng cường các bài tập vận động củng cố khối cơ vùng lưng, bụng và cổ, tránh các động tác cúi gập mang vác vật nặng đột ngột, cùng việc kiểm soát tốt chỉ số khối cơ thể (BMI) hợp lý chính là những giải pháp căn cơ nhất. Chủ động quản trị sức khỏe hệ cơ xương khớp từ sớm là chìa khóa vàng để ngăn chặn các biến chứng cơ học, bảo tồn chức năng vận động và nâng cao toàn diện chất lượng cuộc sống.