ĐÁI THÁO ĐƯỜNG THAI KỲ: HIỂU ĐÚNG ĐỂ BẢO VỆ SỨC KHỎE MẸ VÀ BÉ
Đái tháo đường thai kỳ là một trong những rối loạn chuyển hóa phổ biến nhất ở phụ nữ mang thai, chiếm tới hơn 85% các trường hợp bất thường về đường huyết trong suốt thai kỳ.
Về bản chất y khoa, khi người phụ nữ mang thai, bánh rau sẽ tiết ra các loại nội tiết tố đặc thù giúp nuôi dưỡng thai nhi nhưng lại vô tình làm giảm tác dụng của insulin, chất vốn có nhiệm vụ đưa đường từ máu vào các tế bào để tạo năng lượng. Khi cơ thể người mẹ không sản xuất đủ lượng insulin bù đắp cho sự cản trở này, lượng đường trong máu sẽ tăng cao bất thường. Đáng lưu ý, bệnh lý này thường tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng như khát nước nhiều hay sụt cân rõ rệt như đái tháo đường thông thường, khiến nhiều thai phụ chỉ tình cờ phát hiện khi đi khám định kỳ hoặc khi đã xuất hiện các biến chứng thai sản.
Những thai phụ có nguy cơ cao mắc bệnh thường là người thừa cân hoặc tăng cân quá nhanh trước khi mang thai, gia đình có người thân mắc bệnh tiểu đường, bản thân từng sinh con nặng trên 4 kilôgam ở lần mang thai trước, hoặc có tiền sử tăng huyết áp và rối loạn chức năng tuyến giáp. Nhằm phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, ngành Y tế khuyến cáo tất cả phụ nữ mang thai nên thực hiện nghiệm pháp dung nạp 75 gam đường glucose ở giai đoạn tuần thai thứ 24 đến 28. Đây là thời điểm tình trạng đề kháng insulin biểu hiện rõ nhất. Quy trình xét nghiệm được thực hiện bằng cách lấy máu đo đường huyết lúc đói, sau đó cho thai phụ uống một cốc nước đường và lấy máu kiểm tra lại sau một giờ và hai giờ. Bệnh được xác định khi chỉ cần một trong ba chỉ số đạt hoặc vượt các mốc tiêu chuẩn gồm 5,1 milimol trên lít lúc đói, 10,0 milimol trên lít sau một giờ hoặc 8,5 milimol trên lít sau hai giờ xét nghiệm.
Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, lượng đường dư thừa trong máu mẹ sẽ truyền thẳng sang thai nhi qua dây rốn, dẫn đến nhiều hệ lụy cho sức khỏe của cả hai mẹ con. Về phía người mẹ, lượng đường huyết cao kéo dài làm tăng đáng kể nguy cơ tiền sản giật, đẩy tỷ lệ phải phẫu thuật lấy thai lên cao và làm gia tăng nguy cơ tiến triển thành bệnh đái tháo đường thực sự sau sinh. Đối với thai nhi, việc nhận quá nhiều đường từ mẹ kích thích tuyến tụy của bé tiết nhiều insulin, biến lượng đường thừa thành mỡ khiến thai phát triển quá lớn, dễ gây kẹt vai khi sinh thường và làm tăng nguy cơ suy hô hấp, vàng da sơ sinh. Nguy hiểm hơn, ngay sau khi cắt dây rốn, nguồn đường từ mẹ đột ngột ngắt đi trong khi lượng insulin trong máu trẻ vẫn ở mức cao có thể khiến bé bị hạ đường huyết đột ngột gấp 7 lần so với trẻ bình thường.
Mặc dù tiềm ẩn nhiều nguy cơ, nhưng các nghiên cứu y học cho thấy hơn 85% trường hợp đái tháo đường thai kỳ hoàn toàn có thể kiểm soát an toàn chỉ bằng việc điều chỉnh lối sống khoa học mà chưa cần dùng đến thuốc. Chế độ ăn uống cân đối, hạn chế tinh bột tinh chế, bánh kẹo ngọt và nước ngọt có gas, tăng cường rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt kết hợp vận động nhẹ nhàng sau mỗi bữa ăn chính là giải pháp nền tảng giúp giữ đường huyết ổn định. Với các trường hợp đường huyết vẫn cao dù đã điều chỉnh dinh dưỡng, việc dùng thuốc tiêm insulin theo phác đồ chỉ định của bác sĩ chuyên khoa là biện pháp bắt buộc và an toàn tuyệt đối cho thai nhi. Ngay sau khi em bé chào đời, việc cho trẻ tiếp xúc da kề da liên tục với mẹ và bú sữa mẹ sớm trong hai giờ đầu có thể kéo giảm tỷ lệ hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh từ mức 6,1% xuống dưới 0,4%. Sau khi sinh con, người mẹ cần duy trì tái khám đường huyết định kỳ từ 4 đến 12 tuần để đánh giá lại chức năng chuyển hóa, bảo đảm cuộc sống khỏe mạnh, an toàn và trọn vẹn cho cả gia đình.
Với phương châm "Phát hiện sớm – kiểm soát tốt – theo dõi đầy đủ", đái tháo đường thai kỳ không còn là nỗi lo quá lớn trên hành trình làm mẹ. Sự chủ động tầm soát của thai phụ cùng sự đồng hành chặt chẽ từ lực lượng y tế chính là điểm tựa vững chắc nhất để đảm bảo thai kỳ an toàn, trọn vẹn và đón con yêu chào đời khỏe mạnh.
