4 món ăn bài thuốc từ quả bầu giúp thanh nhiệt, lợi tiểu mùa hè

Quả bầu là thực phẩm quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình Việt vào mùa hè. Không chỉ dễ ăn, dễ chế biến, theo y học cổ truyền, quả bầu còn có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu, hỗ trợ tiêu hóa và giúp cơ thể đỡ mệt mỏi trong những ngày nắng nóng.

1. Giá trị dinh dưỡng và công dụng của quả bầu

Là loại rau quen thuộc nhưng quả bầu lại có thành phần dinh dưỡng đáng chú ý: Chứa tới 90–95% nước, cung cấp khoảng 14–15 kcal/100g, rất ít chất béo, đây là đặc điểm lý tưởng cho những ngày hè cần ăn thanh mát mà vẫn đảm bảo dinh dưỡng.

Ngoài ra, bầu còn cung cấp vitamin C, chất xơ và các khoáng chất như kali, canxi, magie, góp phần hỗ trợ cân bằng điện giải khi cơ thể ra nhiều mồ hôi.

Bác sĩ nội trú Nguyễn Thanh Hằng, Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội cho biết, nhìn từ góc độ y học cổ truyền, quả bầu có vị ngọt, tính mát, tác dụng thanh nhiệt, giải khát và lợi tiểu. Những tác dụng này có được là nhờ hàm lượng nước cao giúp bù dịch và hỗ trợ lợi tiểu, còn kali và magie góp phần điều hòa cân bằng điện giải khi cơ thể ra nhiều mồ hôi. Vì vậy, quả bầu đặc biệt phù hợp với người có cảm giác nóng trong người, tiểu ít hoặc ăn uống kém vì thời tiết oi bức.

2. Một số món ăn bài thuốc từ quả bầu

2.1. Canh bầu nấu tôm – Thanh nhiệt, bổ dưỡng

Nguyên liệu: 300g bầu non, 100g tôm tươi, hành lá, gia vị vừa đủ.

Cách làm: Bầu gọt vỏ, thái mỏng; tôm bóc vỏ, giã hoặc băm nhỏ, ướp chút gia vị; phi thơm hành, cho tôm vào xào săn rồi thêm nước; khi nước sôi cho bầu vào nấu chín, nêm vừa ăn.

Công dụng: Sự kết hợp này tạo nên món canh vừa bổ dưỡng vừa thanh nhiệt; thích hợp cho người mệt mỏi, ăn uống kém trong những ngày nắng nóng kéo dài.

2.2. Bầu luộc chấm muối vừng – Giải nhiệt, hỗ trợ kiểm soát cân nặng

Nguyên liệu: 1 quả bầu nhỏ, muối vừng hoặc nước mắm nhạt.

Cách làm: Bầu gọt vỏ, cắt miếng vừa ăn rồi luộc chín tới; không nên luộc quá kỹ để giữ độ giòn và vitamin.

Công dụng: Nhờ hàm lượng nước cao và chất xơ dồi dào, bầu luộc tạo cảm giác no lâu mà cung cấp rất ít năng lượng. Đây là món ăn phù hợp cho người đang kiểm soát cân nặng khi được kết hợp trong chế độ ăn cân đối và đa dạng thực phẩm.

2.3. Canh bầu nấu cua

Nguyên liệu: 300g bầu, 200g cua đồng, hành, rau mùi, gia vị.

Cách làm: Cua đồng làm sạch, xay nhuyễn, lọc lấy nướ; đun nước cua trên lửa vừa, khuấy nhẹ lúc đầu để thịt cua không lắng xuống đáy nồi; khi nước bắt đầu nóng, hạn chế khuấy để riêu cua nổi lên và đóng thành mảng; cho bầu đã gọt vỏ, thái miếng vào nấu tiếp khoảng 5–7 phút, nêm nhạt vừa ăn, rắc hành và rau mùi lên trên.

Công dụng: Theo y học cổ truyền, cả hai nguyên liệu đều có tính mát, hỗ trợ thanh nhiệt trong những ngày oi bức. Về dinh dưỡng, cua đồng cung cấp protein và canxi, góp phần đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể trong mùa hè khi ăn uống thường kém hơn ngày thường.

2.4. Cháo bầu thịt băm

Nguyên liệu: Gạo tẻ 80 g, bầu non 200 g, thịt nạc băm 80–100 g, hành tím, hành lá, gia vị vừa đủ.

Cách làm: Phi thơm hành tím, cho thịt băm vào xào chín; nấu gạo thành cháo nhừ, cho thịt vào khuấy đều rồi thêm bầu thái nhỏ hạt lựu, nấu thêm 5 phút; nêm nhạt, rắc hành lá, dùng nóng.

Công dụng: Món cháo mềm, dễ tiêu hóa, giúp bổ sung nước và dinh dưỡng nhẹ nhàng cho người mệt mỏi, người cao tuổi hoặc trẻ nhỏ.

3. Những ai nên thận trọng khi ăn bầu?

Quả bầu nhìn chung là thực phẩm lành tính, an toàn cho hầu hết mọi người. Tuy nhiên, cần lưu ý một số điểm sau:

• Không ăn bầu có vị đắng bất thường: Đây là dấu hiệu của hàm lượng cucurbitacin cao, chất này có thể gây buồn nôn, nôn mửa, thậm chí tiêu chảy nặng; nếu cắn thử thấy đắng, hãy bỏ ngay cả quả.
• Người có hệ tiêu hóa yếu, hay lạnh bụng, dễ tiêu chảy không nên ăn quá nhiều bầu mỗi ngày vì tính mát của bầu có thể làm nặng thêm tình trạng này.
• Không nên lạm dụng thực đơn quá thanh đạm kéo dài: Nếu chỉ ăn bầu mà thiếu đạm và các nhóm chất khác, cơ thể dễ bị thiếu hụt năng lượng và vi chất; hãy kết hợp bầu với tôm, cua, thịt nạc để bữa ăn đủ chất hơn.

4. Mẹo chọn, chế biến và bảo quản quả bầu đúng cách

Chọn quả non, tươi: Ưu tiên quả có vỏ xanh sáng, cầm chắc tay, không có vết dập hay đốm nâu. Quả non có thịt mềm, ít xơ và ngọt hơn quả già.

Không nấu bầu quá lâu: Bầu chín nhanh; nấu quá kỹ khiến bầu nhũn, mất vị ngon và làm hao hụt vitamin C vốn không bền với nhiệt. Bầu hợp vị với tôm, cua, thịt nạc, nấm; nêm nhạt để giữ nguyên vị thanh tự nhiên của bầu.

Bầu chưa bổ có thể để nơi thoáng mát 3–5 ngày: Sau khi cắt, dùng màng bọc thực phẩm bọc lại và bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh, sử dụng trong vòng 2 ngày.

Hải Long