Chuột có thể gây những bệnh gì cho người?

Chuột có thể gây nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người. Mầm bệnh lây qua vết cắn, nước tiểu, phân, nước bọt của chuột...

Chuột thuộc bộ gặm nhấm, sinh sản nhanh, thích nghi tốt với môi trường sống và có thể xuất hiện ở khu dân cư, kho chứa, cống rãnh, đồng ruộng...

Bộ Y tế khuyến cáo khẩn cấp về việc phòng chống chuột, bọ chét, đồng thời yêu cầu người dân tránh tiếp xúc động vật gặm nhấm ốm, chết bất thường, sau ca tử vong nghi vấn tại Nga.

Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, đưa ra khuyến cáo này trong bối cảnh một nhân viên của Viện Nghiên cứu Chống Dịch hạch tại tỉnh Irkutsk (Nga) tử vong ngày 2/10 sau khi nhập viện điều trị viêm phổi nặng. Alexei Tsydenov, lãnh đạo Cộng hòa Buryatia, ban đầu nói kỹ thuật viên "có thể đã tử vong do dịch hạch" và truyền thông Nga sau đó đưa tin đây có thể là dịch hạch thể phổi. Tuy nhiên, Thống đốc Irkutsk Igor Kobzev ngày 5/10 cho biết hội đồng chuyên gia đặc biệt đã xác định nguyên nhân tử vong của Shipilova là "viêm phổi chưa rõ căn nguyên".

Cục Phòng bệnh đề nghị người dân theo dõi thông tin chính thức từ Bộ Y tế và các cơ quan y tế, tránh hoang mang và không chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng.

Bên cạnh đó, người dân giữ vệ sinh môi trường sống, chủ động diệt chuột và bọ chét. Tuyệt đối không tiếp xúc, bắt hoặc xử lý động vật gặm nhấm ốm, chết bất thường nếu không có biện pháp bảo vệ đầy đủ. Chuột và các loài gặm nhấm khác mang trong mình nhiều virus, vi khuẩn, ký sinh trùng gây bệnh trong đó có dịch hạch.

Với đặc điểm răng cửa phát triển liên tục, chuột có tập tính gặm nhấm thường xuyên và có khả năng len lỏi qua những khe hẹp. Không chỉ gây hư hỏng thực phẩm, đồ dùng và công trình, chuột còn có thể là vật chủ hoặc nguồn mang mầm bệnh truyền nhiễm.

Một số bệnh truyền nhiễm từ chuột có thể gây cho người

• Dịch hạch

Dịch hạch do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra. Chuột và một số loài gặm nhấm là ổ chứa tự nhiên của vi khuẩn này. Bệnh có thể biểu hiện dưới ba thể chính gồm dịch hạch thể hạch, thể nhiễm trùng huyết và thể phổi.

Bệnh chủ yếu lây sang người qua vết cắn của bọ chét mang vi khuẩn, thường liên quan đến các loài gặm nhấm nhiễm bệnh. Khi chuột chết hàng loạt, bọ chét có thể rời vật chủ và chuyển sang người hoặc động vật khác, làm tăng nguy cơ lây truyền.

Ngoài ra, người có thể mắc bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với máu, mô hoặc dịch cơ thể của động vật nhiễm bệnh. Dịch hạch thể phổi còn có thể lây từ người sang người qua các giọt bắn đường hô hấp.

Người mắc dịch hạch thường sốt cao đột ngột, rét run, mệt mỏi và nổi hạch đau, thường ở vùng bẹn, nách hoặc cổ. Trường hợp nặng có thể tiến triển thành nhiễm trùng huyết, viêm phổi nặng và đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, bệnh có thể điều trị hiệu quả bằng kháng sinh nếu được phát hiện và điều trị sớm.

• Nhiễm Hantavirus

Hantavirus là nhóm virus lưu hành chủ yếu ở chuột và các loài gặm nhấm hoang dã. Chuột mang virus thường không có biểu hiện bệnh nhưng có thể đào thải virus qua nước tiểu, phân và nước bọt.

Con người có thể nhiễm virus khi hít phải bụi hoặc các hạt khí dung chứa mầm bệnh phát tán từ chất thải của chuột, đặc biệt trong quá trình quét dọn nhà kho, nhà bỏ hoang hoặc những nơi có nhiều phân chuột. Việc chạm vào bề mặt nhiễm mầm bệnh hoặc bị chuột cắn cũng có thể là đường phơi nhiễm, tùy loại Hantavirus.

Hantavirus có thể gây hai nhóm bệnh chính là hội chứng phổi do Hantavirus và hội chứng sốt xuất huyết kèm hội chứng thận. Hội chứng phổi có thể gây tổn thương phổi, phù phổi, khó thở và suy hô hấp cấp. Trong khi đó, hội chứng xuất huyết kèm suy thận có thể gây tụt huyết áp, xuất huyết và suy thận cấp.

Đây là những bệnh có khả năng diễn biến nhanh, vì vậy người có tiền sử tiếp xúc với chuột và xuất hiện sốt, đau cơ, khó thở hoặc các triệu chứng bất thường cần được khám sớm.

• Sốt do chuột cắn

Sốt do chuột cắn là bệnh nhiễm khuẩn hiếm gặp nhưng có thể gây biến chứng nghiêm trọng. Bệnh chủ yếu lây qua vết cắn, vết cào hoặc tiếp xúc với nước bọt, nước tiểu của chuột và một số loài gặm nhấm. Một số trường hợp có thể mắc bệnh sau khi sử dụng thực phẩm hoặc nước bị nhiễm vi khuẩn.

Hai tác nhân thường gặp là Streptobacillus moniliformis và Spirillum minus. Người bệnh có thể sốt cao đột ngột, rét run, đau đầu, đau cơ, đau khớp và phát ban. Đáng lưu ý, khi các triệu chứng xuất hiện, vết chuột cắn có thể đã lành nên người bệnh đôi khi không nghĩ đến yếu tố phơi nhiễm.

Nếu không được điều trị, bệnh có thể gây viêm màng não, viêm nội tâm mạc, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn hoặc suy đa tạng. Người bị chuột cắn cần rửa kỹ vết thương bằng nước sạch và xà phòng, đồng thời đến cơ sở y tế khi vết thương sâu, có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc xuất hiện sốt, phát ban, đau khớp và các triệu chứng bất thường.

Leptospirosis là bệnh nhiễm khuẩn từ động vật sang người do xoắn khuẩn Leptospira gây ra. Chuột, đặc biệt là chuột cống và chuột nhắt, là một trong những nguồn mang và phát tán vi khuẩn quan trọng.

Vi khuẩn cư trú trong thận của động vật mang mầm bệnh và được đào thải qua nước tiểu, làm ô nhiễm đất, bùn và nguồn nước. Con người thường mắc bệnh khi tiếp xúc với nước hoặc môi trường nhiễm nước tiểu của động vật. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua vùng da trầy xước hoặc niêm mạc mắt, mũi, miệng.

Nguy cơ mắc bệnh tăng ở người làm việc trong môi trường tiếp xúc với nước hoặc bùn đất ô nhiễm như nông dân, công nhân khơi thông cống rãnh, người chăm sóc hoặc giết mổ động vật. Những người tham gia các hoạt động ngoài trời tại nguồn nước không bảo đảm vệ sinh cũng có nguy cơ phơi nhiễm.

Bệnh thường gây sốt, đau đầu, đau cơ, buồn nôn, tiêu chảy và có thể xuất hiện đỏ mắt do xuất huyết kết mạc. Trường hợp nặng có thể gây viêm màng não, suy gan, suy thận, xuất huyết hoặc hội chứng suy hô hấp cấp. Hội chứng Weil là thể nặng, thường biểu hiện bằng vàng da, suy thận và xuất huyết, có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Chủ động phòng tránh tiếp xúc với chuột

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, cần giữ nhà ở, khu dân cư và nơi làm việc sạch sẽ; bảo quản thực phẩm trong hộp kín, không để thức ăn thừa làm nguồn thu hút chuột. Rác thải cần được thu gom đúng cách, hạn chế tạo nơi trú ẩn và sinh sản của chuột.

Khi phát hiện phân, nước tiểu hoặc xác chuột, không nên dùng chổi quét khô hoặc hút bụi trực tiếp vì có thể làm phát tán các hạt chứa mầm bệnh vào không khí. Nên làm ẩm khu vực cần vệ sinh bằng dung dịch khử khuẩn phù hợp, đeo găng tay và thực hiện vệ sinh theo hướng dẫn an toàn.

Đặc biệt, không tự ý chạm vào chuột chết hoặc động vật nghi nhiễm bệnh bằng tay không. Nếu bị chuột cắn, cần xử lý vết thương ngay và theo dõi sức khỏe. Khi xuất hiện sốt, phát ban, đau cơ, đau khớp, vàng da, khó thở hoặc các dấu hiệu bất thường sau phơi nhiễm, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.

BS. Nguyễn Văn Hồng