Điều chỉnh quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế: Kiến tạo hệ thống y tế thích ứng tương lai

Bộ Y tế vừa điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo hướng tăng cường năng lực điều trị chuyên sâu tại từng địa phương, ưu tiên phát triển hệ thống bệnh viện lão khoa, phục hồi chức năng và các chuyên khoa mũi nhọn, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe trong bối cảnh mới...

Nhân dịp này, phóng viên Báo Sức khoẻ & Đời sống đã trao đổi với PGS.TS Phan Lê Thu Hằng, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài chính - Bộ Y tế người gắn bó nhiều năm với công tác quản lý qui hoạch, kế hoạch và phát triển hệ thống y tế để làm rõ hơn những nội dung cụ thể liên quan...

Điều chỉnh quy hoạch để phù hợp với bối cảnh mới

Bộ Y tế vừa ban hành Quyết định số 1658 /QĐ-BYT phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Xin bà cho biết vì sao chúng ta cần điều chỉnh quy hoạch khi quy hoạch đã được phê duyệt cách đây chưa lâu?

PGS.TS Phan Lê Thu Hằng: Có thể khẳng định rằng, việc điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế lần này không xuất phát từ việc quy hoạch trước đây không còn phù hợp, mà là để thích ứng với những thay đổi rất lớn trong bối cảnh phát triển của đất nước. 

Quy hoạch là một công cụ quản trị mang tính động, cần được cập nhật khi có những thay đổi quan trọng về mô hình quản trị quốc gia, cơ cấu dân số, mô hình bệnh tật cũng như yêu cầu phát triển của ngành y tế.

Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 201/QĐ-TTg ngày 27/02/2024 và đã được Bộ Y tế cùng các địa phương triển khai bước đầu. Tuy nhiên, chỉ trong một thời gian ngắn, nhiều yếu tố nền tảng đã thay đổi.

Thứ nhất, đất nước đang thực hiện cuộc cải cách mạnh mẽ về tổ chức bộ máy hành chính theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, điều chỉnh phân vùng kinh tế - xã hội và đổi mới phương thức quản trị quốc gia đòi hỏi hệ thống y tế cũng phải được tổ chức lại tương ứng.

Thứ hai, Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị đã xác định nhiều định hướng mới mang tính đột phá đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Trong đó, nhấn mạnh việc phát triển năng lực khám chữa bệnh chuyên sâu ngay tại các địa phương, giảm chênh lệch vùng miền trong tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao; đồng thời chuẩn bị cho giai đoạn già hóa dân số với việc phát triển mạng lưới lão khoa và chăm sóc dài hạn.

Thứ ba, ngành y tế đang tiếp tục đổi mới tổ chức các đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng tinh gọn đầu mối, tăng cường phân cấp, phân quyền, phát huy tính chủ động của địa phương đi đôi với nâng cao hiệu quả quản trị.

Bên cạnh đó, sau đại dịch COVID-19, yêu cầu bảo đảm an ninh y tế quốc gia, nâng cao năng lực y tế dự phòng, khả năng ứng phó với các tình huống y tế khẩn cấp cũng trở thành những yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, gánh nặng bệnh không lây nhiễm ngày càng lớn, trong khi khoa học công nghệ, chuyển đổi số và y học chính xác phát triển rất nhanh, đòi hỏi hệ thống y tế phải được quy hoạch theo hướng linh hoạt hơn, hiện đại hơn.

Có thể nói, điều chỉnh quy hoạch lần này là để đón đầu tương lai chứ không phải để khắc phục quá khứ. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống y tế có khả năng thích ứng với những biến đổi lâu dài của đất nước, bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao một cách công bằng, thuận lợi và bền vững.

-  Việc điều chỉnh quy hoạch diễn ra khi thời gian từ nay đến năm 2030 không còn nhiều. Điều này có tạo áp lực đối với công tác điều chỉnh và triển khai thực hiện quy hoạch hay không?

PGS.TS Phan Lê Thu Hằng: Đúng là khoảng thời gian từ nay đến năm 2030 không còn dài. Tuy nhiên, điều quan trọng là lần điều chỉnh này không phải xây dựng một quy hoạch hoàn toàn mới, mà là kế thừa tối đa quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, chỉ cập nhật những nội dung cần thiết để phù hợp với bối cảnh mới. Điều này giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian, tránh lãng phí nguồn lực, đồng thời bảo đảm tính liên tục trong quá trình đầu tư phát triển hệ thống y tế.

Ngay sau khi xác định sự cần thiết phải điều chỉnh, Bộ Y tế đã coi đây là một trong những nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu, huy động đội ngũ chuyên gia, các cơ quan chuyên môn và phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương để rà soát toàn diện quy hoạch. Quá trình điều chỉnh được thực hiện trên tinh thần khẩn trương nhưng vẫn bảo đảm cơ sở khoa học, tính pháp lý và tính khả thi.

Quan trọng hơn, việc điều chỉnh lần này không chỉ giải quyết yêu cầu trước mắt mà còn tạo cơ sở để các địa phương chủ động rà soát quy hoạch tỉnh, xác định danh mục đầu tư, bố trí quỹ đất, chuẩn bị nguồn nhân lực và huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển hệ thống y tế trong nhiều năm tới.

Tôi cho rằng, khoảng thời gian còn lại đến năm 2030 vẫn đủ để hoàn thành những mục tiêu trọng tâm nếu các bộ, ngành và địa phương triển khai quyết liệt, đồng bộ và hiệu quả. Quy hoạch chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhanh chóng được chuyển hóa thành các chương trình đầu tư và hành động cụ thể. 

Tăng năng lực điều trị chuyên sâu ngay tại các địa phương; Sắp xếp lại hệ thống y tế dự phòng và kiểm nghiệm

- Xin bà cho biết những điểm điều chỉnh nổi bật nhất của Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế lần này?

PGS.TS Phan Lê Thu Hằng: Điều chỉnh quy hoạch lần này kế thừa tối đa Quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đồng thời tập trung vào một số định hướng lớn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của toàn hệ thống y tế.

Thứ nhất, tái cấu trúc hệ thống khám chữa bệnh theo hướng hiện đại, phân tầng hợp lý và nâng cao năng lực chuyên sâu ngay tại địa phương.

Quy hoạch điều chỉnh danh mục các bệnh viện đa khoa và chuyên khoa thực hiện chức năng vùng phù hợp với địa giới hành chính mới gồm 34 tỉnh, thành phố và 6 vùng kinh tế - xã hội. Đồng thời, sắp xếp lại một số bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế theo hướng chuyển giao cho địa phương quản lý hoặc sáp nhập nhằm tinh gọn đầu mối nhưng vẫn bảo đảm năng lực chuyên môn.

Điểm mới rất quan trọng là chú trọng phát triển các bệnh viện đa khoa chuyên sâu có trình độ kỹ thuật cao tại từng vùng, giúp người dân được tiếp cận nhiều dịch vụ kỹ thuật hiện đại ngay tại địa phương hoặc trong khu vực, giảm tình trạng quá tải ở các bệnh viện tuyến Trung ương và giảm chi phí chuyển tuyến.

Quy hoạch cũng dành sự quan tâm lớn hơn đối với các lĩnh vực lão khoa, phục hồi chức năng, y học cổ truyền, huyết học và truyền máu nhằm đáp ứng xu hướng già hóa dân số và nhu cầu chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Thứ hai, củng cố hệ thống y tế dự phòng theo hướng nâng cao năng lực thay vì mở rộng đầu mối tổ chức. Quan điểm xuyên suốt là tận dụng tối đa hệ thống hiện có, tránh xáo trộn lớn về tổ chức, tập trung đầu tư cho năng lực chuyên môn, trang thiết bị và nhân lực.

Theo đó, quy hoạch điều chỉnh không xác định vị trí không gian đối với Cơ quan Kiểm soát bệnh tật Trung ương cũng như các Trung tâm Kiểm soát bệnh tật khu vực miền Trung và miền Nam; đồng thời điều chỉnh không quy hoạch phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp 4 tại Trung ương, nhưng vẫn đầu tư phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp 3 cho khu vực miền Trung nhằm đáp ứng yêu cầu chuyên môn và sử dụng hiệu quả nguồn lực.

Thứ ba, tăng cường phân cấp và nâng cao năng lực của địa phương trong lĩnh vực kiểm nghiệm, kiểm định, kiểm chuẩn.

Một điểm điều chỉnh đáng chú ý là chuyển từ mô hình phụ thuộc nhiều vào các trung tâm khu vực sang nâng cao năng lực ngay tại tuyến tỉnh. Theo đó, các trung tâm kiểm nghiệm đa chức năng cấp tỉnh sẽ được đầu tư để có đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ kiểm nghiệm thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm và thiết bị y tế, góp phần nâng cao tính chủ động của địa phương.

Đồng thời, quy hoạch bỏ nội dung phát triển các trung tâm kiểm nghiệm khu vực; thay vào đó là kiện toàn, sắp xếp lại các đơn vị hiện có để hình thành hai Trung tâm Kiểm nghiệm an toàn thực phẩm khu vực miền Trung và miền Nam trên cơ sở hợp nhất các đơn vị chuyên môn hiện hữu.

Thứ tư, chuẩn bị cho giai đoạn già hóa dân số – một trong những thách thức lớn nhất của hệ thống y tế Việt Nam trong những thập niên tới.

Lần điều chỉnh này dành sự quan tâm nhiều hơn đến việc phát triển mạng lưới bệnh viện lão khoa tại những vùng có tốc độ già hóa dân số cao như Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Đây không chỉ là việc xây thêm các cơ sở điều trị mà còn là bước chuẩn bị để hình thành hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi toàn diện, đáp ứng yêu cầu của một xã hội đang bước vào giai đoạn già hóa.

Đặt nền móng cho hệ thống y tế Việt Nam đến năm 2050 theo hướng hiện đại, chất lượng, công bằng, hiệu quả

- Theo bà, người dân sẽ được hưởng lợi gì từ việc điều chỉnh quy hoạch lần này?

PGS.TS Phan Lê Thu Hằng: Mục tiêu cuối cùng của mọi quy hoạch trong lĩnh vực y tế không phải là có thêm bao nhiêu bệnh viện hay bao nhiêu cơ sở y tế mới, mà là người dân được chăm sóc sức khỏe tốt hơn. 

Khi quy hoạch được triển khai đồng bộ, người dân sẽ được tiếp cận nhiều dịch vụ kỹ thuật cao ngay tại địa phương, giảm tình trạng phải chuyển lên tuyến trên; thời gian chờ đợi, chi phí đi lại và gánh nặng kinh tế cũng sẽ giảm đáng kể.

Việc củng cố hệ thống y tế dự phòng sẽ giúp phát hiện sớm, kiểm soát tốt hơn các nguy cơ dịch bệnh và các tình huống y tế khẩn cấp. Trong khi đó, việc phát triển hệ thống lão khoa và phục hồi chức năng sẽ đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính.

Đối với các địa phương, quy hoạch điều chỉnh sẽ là căn cứ quan trọng để xây dựng kế hoạch đầu tư, phát triển nguồn nhân lực, huy động các nguồn lực xã hội và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

Có thể khẳng định, điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế lần này không chỉ hướng tới mục tiêu hoàn thành các chỉ tiêu đến năm 2030 mà còn đặt nền móng cho hệ thống y tế Việt Nam đến năm 2050 theo hướng hiện đại, chất lượng, công bằng, hiệu quả và có khả năng thích ứng với những thách thức mới của tương lai.

Tinh thần xuyên suốt của lần điều chỉnh này là: kế thừa để phát triển, đổi mới để thích ứng và lấy người dân làm trung tâm của mọi quyết sách.

- Xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Phan Lê Thu Hằng!

Thái Bình (thực hiện)