Bộ Y tế khuyến khích sinh đủ hai con trước 35 tuổi, chủ động ứng phó mức sinh thấp

Bộ Y tế vừa ban hành hướng dẫn truyền thông dân số mới, trong đó nhấn mạnh thông điệp khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con trước 35 tuổi, đồng thời tăng cường truyền thông về ứng phó mức sinh thấp, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và chăm sóc người cao tuổi...

Định hướng mới cũng yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông, tận dụng nền tảng số và trí tuệ nhân tạo để tiếp cận hiệu quả hơn với từng nhóm dân cư

Đây là những nội dung có trong quyết định ban hành kèm theo hướng dẫn truyền thông, vận động, giáo dục về dân số do Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên ký ban hành hôm nay - 28/7.

Khuyến khích sinh đủ hai con trước 35 tuổi 

Trong đó, Bộ Y tế nêu rõ, tiếp tục thực hiện truyền thông vận động về việc mỗi cá nhân, cặp vợ chồng quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và nuôi dạy con của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trên cơ sở bình đẳng. 

Đẩy mạnh tuyên truyền việc sinh đủ 02 con trước 35 tuổi; lợi ích của việc không kết hôn muộn, không sinh con quá muộn, không sinh ít con đối với phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời tuyên truyền về các yếu tố bất lợi của việc kết hôn quá sớm, sinh con quá sớm, sinh con quá dày đối với nam, nữ thanh niên, các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để nâng cao chất lượng dân số.

Tuyên truyền các quy định tại Điều 14 Luật Dân số năm 2025; Điều 2, Điều 3 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 quy định về điều kiện, thủ tục hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai; mức hỗ trợ tài chính và trình tự, thủ tục thực hiện việc hỗ trợ tài chính khi sinh con.

Đẩy mạnh truyền thông về bình đẳng giới, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh

Truyền thông về hệ lụy khi mức sinh giảm thấp: Mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp đến quy mô, cấu trúc, chức năng của gia đình và ảnh hưởng đến khả năng duy trì quy mô và cơ cấu dân số hợp lý, phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội trong dài hạn; kéo theo nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, thu hẹp quy mô dân số, đẩy nhanh quá trình già hóa dân số và gia tăng các dòng di cư.

Bên cạnh công tác truyền thông, Nhà nước cũng định hướng hoàn thiện các chính sách hỗ trợ về thai sản, việc làm và an sinh xã hội nhằm giảm áp lực kinh tế đối với các gia đình trẻ, tạo điều kiện để người dân yên tâm sinh con và nuôi dạy con trong môi trường an toàn, ổn định.

Bộ Y tế cũng đề nghị tăng cường truyền thông, giáo dục về các quy định tại Điều 15 Luật Dân số năm 2025 về giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; quy định xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP ngày 30/3/2026 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế; 

Các quy định của pháp luật về nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; nghiêm cấm thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp quy định tại Thông tư số 11/2026/TT-BYT ngày 15/5/2026 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định danh mục các bệnh được thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phục vụ chẩn đoán và điều trị; thực trạng, nguyên nhân, hệ lụy của mất cân bằng giới tính khi sinh đối với sự phát triển bền vững của mỗi địa phương và đất nước.

Cùng đó đẩy mạnh truyền thông, giáo dục nâng cao nhận thức, chuyển đổi hành vi về giới và bình đẳng giới, nâng cao vai trò, vị thế của phụ nữ và trẻ em gái trong gia đình, cộng đồng và xã hội. Nâng cao trách nhiệm của nam giới trong chăm sóc sức khỏe sinh sản và nuôi dạy con, xây dựng gia đình hạnh phúc.

Khuyến khích, khen thưởng đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

Thích ứng già hóa dân số, chăm sóc người cao tuổi     

Bộ Y tế cũng yêu cầu đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng của chăm sóc và nâng cao sức khỏe cho người cao tuổi tại cộng đồng, các biện pháp thích ứng với già hóa dân số, chủ động chuẩn bị cho tuổi già, phát triển đa dạng các hình thức chăm sóc người cao tuổi; hỗ trợ nâng cao năng lực tự chăm sóc và khả năng tham gia các hoạt động xã hội của người cao tuổi phù hợp mức độ tự chủ, nhu cầu của từng nhóm người cao tuổi. Khuyến khích người cao tuổi tiếp tục phát huy kinh nghiệm, tri thức, kỹ năng, tham gia lao động phù hợp, hoạt động xã hội; xây dựng gia đình, cộng đồng và phát triển đất nước.

Vận động xây dựng môi trường sống an toàn, thân thiện, hạnh phúc, tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp cận thuận lợi các dịch vụ y tế, chăm sóc xã hội, văn hóa, giáo dục, công nghệ số và giao thông phù hợp.

Cung cấp kiến thức, hướng dẫn kỹ năng để người cao tuổi duy trì, nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần và chức năng xã hội. Tuyên truyền, vận động, giáo dục về các nội dung chăm sóc người cao tuổi tại nhà, tại cộng đồng theo hướng dẫn tại Quyết định số 1976/QĐ-BYT ngày 01/7/2026 của Bộ Y tế ban hành Hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc người cao tuổi tại nhà, tại cộng đồng.

Truyền thông nâng cao nhận thức về phòng, chống bạo lực, ngược đãi, lừa đảo và các hành vi xâm hại người cao tuổi; chăm sóc sức khỏe tinh thần, chống cô đơn, cô lập xã hội đối với người cao tuổi.

Định hướng này cũng nhấn mạnh việc bảo vệ người cao tuổi trước các nguy cơ như lừa đảo, bạo lực hay cô lập trong môi trường số, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống khi Việt Nam bước vào giai đoạn dân số già.

Không chỉ thay đổi nội dung, Bộ Y tế cũng định hướng đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông. Thay vì chỉ dựa vào các hình thức tuyên truyền truyền thống, chiến lược mới sẽ tận dụng mạng xã hội, nền tảng số, podcast, trí tuệ nhân tạo và nhiều kênh truyền thông hiện đại để tiếp cận hiệu quả hơn với từng nhóm đối tượng như thanh niên, công nhân, học sinh hay người dân vùng sâu, vùng xa.

Việc cá nhân hóa nội dung truyền thông được kì vọng sẽ giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về các vấn đề dân số, từ sinh đủ hai con, bình đẳng giới đến chăm sóc người cao tuổi và thích ứng với già hóa dân số, qua đó tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước trong những thập niên tới.

Bài và ảnh Thái Bình