Bộ Y tế đề xuất cấm triệt để cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá
Theo kết quả khảo sát vẫn còn 12% các cửa hàng treo biển quảng cáo các thuốc lá bên ngoài cửa hàng. Bộ Y tế đề xuất cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức để giảm khả năng tiếp cận của người sử dụng.
Ngày 27/2 tại Hà Nội, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo truyền thông chính sách của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia đồng chủ trì hội nghị cùng bà Đỗ Thị Lan - Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội.
Hội thảo không chỉ là một bước trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật mà còn là diễn đàn đối thoại chính sách để Bộ Y tế lắng nghe các ý kiến đa chiều, thẳng thắn, khoa học và xây dựng, để khi trình Chính phủ và Quốc hội, dự án Luật thực sự đạt được tính khả thi cao nhất, đồng bộ nhất và hiệu quả nhất.
Trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học ở các đô thị lớn
Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho biết sau 13 năm thực hiện, luật đã mang lại những thành tựu đáng ghi nhận. Tỉ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên giảm, tỉ lệ hút thuốc ở người trưởng thành cũng có xu hướng đi xuống so với trước đây. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành cũng có xu hướng giảm so với trước đây.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều thách thức mới đang đặt ra. Hiện nay, Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong.
Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính lên tới 108.700 tỉ đồng trong năm 2022, tương đương 1,14% GDP. Nếu tính cả tổn thất môi trường như phá rừng, rác thải nhựa, ô nhiễm nước biển…, con số này vượt quá 2% GDP mỗi năm.
Bên cạnh đó, tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến. Kết quả giám sát tại các đô thị lớn cho thấy, trung bình có tới 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học.
"Kinh nghiệm quốc tế cho thấy đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán; các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỉ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với các quốc gia không áp dụng"- Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nói.
GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia phát biểu tại Hội thảo.
Đặc biệt, Thứ trưởng cũng cho hay, sự xuất hiện và gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới đang tạo ra nguy cơ nghiêm trọng đối với thế hệ trẻ. Quốc hội đã có quyết định rất kịp thời tại Nghị quyết số 173/2024/QH15: cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Luật Đầu tư năm 2025 cũng đã đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh.
Thực tế cho thấy, sau khi Nghị quyết 173 có hiệu lực, tình trạng lưu hành các sản phẩm này trên thị trường đã giảm mạnh. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, việc luật hóa các quy định cấm này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là yêu cầu tất yếu.
Trên cơ sở đó, dự thảo luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm: cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới; đồng thời cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức", Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nêu rõ.
"Bảo vệ sức khỏe nhân dân là ưu tiên cao nhất. Bảo vệ trẻ em, phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương là trách nhiệm không thể trì hoãn. Quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách"- Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn khẳng định.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Đỗ Thị Lan chia sẻ, mục tiêu của Dự án Luật sửa đổi là bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.
Đề xuất cấm triệt để việc trưng bày thuốc
Chia sẻ về đề xuất cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức, TS.BS Nguyễn Trọng Khoa, Phó cục trưởng Cục Khám chữa bệnh, Bộ Y tế cho hay hiện nay chưa có quy định nghiêm cấm trưng bày trong Luật Phòng chống tác hại thuốc lá.
"Việc vẫn cho phép trưng bày bao, tút thuốc lá tương ứng với việc cho phép điểm bán quảng cáo mặt hàng thuốc lá, qua đó khuyến khích tiêu thụ và sử dụng thuốc lá. Việc cấm trưng bày nhằm loại bỏ hình thức quảng cáo trá hình, giảm sức hấp dẫn và khả năng tiếp cận thuốc lá đối với trẻ em và thanh thiếu niên, hạn chế hành vi mua thuốc lá ngoài dự định và hỗ trợ người hút thuốc bỏ thuốc lá"- TS Khoa nói.
Đồng thời, ông cũng cho rằng chính sách này cũng không phù hợp với nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam đã cam kết tại Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá (WHO FCTC), trong đó yêu cầu cấm toàn diện đối với quảng cáo, khuyến mãi và tài trợ thuốc lá nếu không trái Hiến pháp.
Theo đó, Bộ Y tế đề xuất cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá. Khi cấp giấy phép bán thuốc lá cần có điều kiện về nơi trưng bày như phải có tủ đựng thuốc lá riêng, bảo đảm yêu cầu không chung, lẫn với hàng hoá khác; tủ có cửa, rèm, mành kéo che kín, bảo đảm không quan sát được bao thuốc khi đóng cửa tủ và phải thường xuyên đóng cửa tủ sau khi mở để lấy thuốc lá (theo kinh nghiệm của Singapore).
Tại hội thảo các chuyên gia cũng cảnh báo nếu không có các biện pháp kiểm soát mạnh mẽ, thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá mới có thể làm gia tăng nhanh số người nghiện nicotine, đặc biệt trong giới trẻ.
TS.BS Nguyễn Trọng Khoa, Phó cục trưởng Cục Khám chữa bệnh, Bộ Y tế chia sẻ tại Hội thảo.
Cho rằng cần sửa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá theo hướng quyết liệt hơn, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên – Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai đề xuất cấm bán thuốc lá cho thế hệ sinh từ năm 2010 trở đi. Theo ông, đây là mốc phù hợp về quản lý độ tuổi, có tính khả thi và có thể giúp ngăn chặn lớp người hút thuốc mới trong tương lai.
Theo ông Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, thuốc lá hiện gây ra khoảng 12,5% số ca tử vong và tạo gánh nặng kinh tế tương đương khoảng 1% GDP. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia cho phép thuốc lá điện tử có tỷ lệ sử dụng thuốc lá dạng này cao gấp 1,8 lần so với các quốc gia chưa có quy định, trong khi các quốc gia áp dụng lệnh cấm có tỷ lệ sử dụng chỉ bằng 0,6 lần so với các quốc gia không có quy định.
Từ góc độ quốc tế, ông Nguyễn Tuấn Lâm cho rằng luật cần quy định cấm toàn diện, không có ngoại lệ, đồng thời làm rõ thẩm quyền và cơ chế thực thi.
WHO khuyến nghị Việt Nam cần quy định cụ thể lực lượng chịu trách nhiệm thực thi, mức xử phạt theo mức độ và tái phạm; quy chuẩn biển cấm hút thuốc; trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở; cũng như cơ chế để người dân phản ánh vi phạm.
WHO cũng đề xuất Việt Nam cân nhắc loại bỏ hoàn toàn các khu vực hút thuốc trong nhà và trên phương tiện giao thông, mở rộng môi trường không khói thuốc tại các trường đại học, xác định rõ các địa điểm có nguy cơ cháy nổ cao, đồng thời đẩy mạnh các giải pháp số hóa như đường dây nóng, ứng dụng phản ánh vi phạm để tăng hiệu quả giám sát.
Thái Bình/Ảnh: Trần Minh
