Tự xét nghiệm HIV tại nhà: Cánh cửa mở rộng tiếp cận nhưng không thay thế xét nghiệm tại cơ sở y tế

Cùng với sự phát triển của công nghệ y tế, tự xét nghiệm HIV đang trở thành giải pháp được nhiều người dân quan tâm bởi tính tiện lợi, kín đáo và dễ tiếp cận. Thông qua nền tảng tuxetnghiem.vn do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới triển khai, người dân có thể chủ động đánh giá nguy cơ, đăng ký nhận bộ sinh phẩm miễn phí và kết nối với các dịch vụ y tế phù hợp. Tại Hưng Yên, mô hình này đã ghi nhận 1.928 lượt người tham gia đánh giá nguy cơ trực tuyến, từ đó cấp phát thành công 1,749 bộ tự xét nghiệm đến tận tay người sử dụng một cách an toàn và bảo mật. Mặc dù ngày càng nhiều người chọn tự kiểm tra sức khỏe tại nhà, nhưng câu hỏi đặt ra là liệu việc tự xét nghiệm có thể thay thế hoàn toàn xét nghiệm tại các cơ sở y tế hay không. Câu trả lời khẳng định từ các chuyên gia y tế là không, bởi tự xét nghiệm chỉ là bước tiếp cận đầu tiên chứ không thể thay thế quy trình chẩn đoán chuyên sâu tại cơ sở y tế.

Về mặt chuyên môn, các bộ sinh phẩm tự xét nghiệm như OraQuick kiểm tra dịch miệng hoặc máu đầu ngón tay thực chất là phương pháp xét nghiệm sàng lọc. Dù có độ chính xác cao khi thực hiện đúng hướng dẫn và qua thời kỳ cửa sổ, kết quả tự xét nghiệm vẫn không phải là căn cứ pháp lý hay y khoa duy nhất để kết luận một người nhiễm HIV. Theo quy định của Bộ Y tế, chẩn đoán khẳng định một trường hợp nhiễm HIV phải được thực hiện tại các phòng xét nghiệm đủ điều kiện được Bộ Y tế cấp phép thông qua các phương pháp thử nghiệm khẳng định chuẩn mực. Tự xét nghiệm HIV chỉ đóng vai trò như cánh cửa đầu tiên giúp người dân chủ động phát hiện nguy cơ sớm để kịp thời tìm đến cơ sở y tế. Tại địa phương, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Hưng Yên hiện là đơn vị sở hữu phòng xét nghiệm khẳng định đạt chuẩn quốc gia, trung bình mỗi năm thực hiện xét

Trong trường hợp kết quả tự xét nghiệm xuất hiện vạch phản ứng nghi ngờ, người dân cần giữ bình tĩnh, tuyệt đối không hoang mang nhưng cũng không được tự kết luận tình trạng bệnh của bản thân. Điều cần làm ngay là chủ động đến Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh hoặc các cơ sở y tế có phòng khám điều trị HIV/AIDS để thực hiện xét nghiệm khẳng định theo đúng quy trình y khoa. Việc phát hiện sớm và có kết quả khẳng định kịp thời sẽ giúp người bệnh lập tức được kết nối vào chương trình điều trị ARV. Khi tuân thủ điều trị tốt và đưa tải lượng vi rút xuống dưới ngưỡng phát hiện, người bệnh không chỉ phục hồi sức khỏe, kéo dài tuổi thọ mà còn giảm tối đa nguy cơ lây truyền sang người khác theo thông điệp K=K. Hiện nay, Hưng Yên đang duy trì 11 cơ sở điều trị ngoại trú HIV/AIDS, quản lý và cấp phát thuốc ARV cho 2.295 người bệnh, bảo đảm mọi trường hợp phát hiện nhiễm HIV đều được chăm sóc liên tục và an toàn.

Ở chiều ngược lại, một kết quả tự xét nghiệm âm tính cũng không đồng nghĩa với việc an toàn tuyệt đối nếu người thực hiện vừa có hành vi nguy cơ trong thời gian ngắn trước đó. Nguyên nhân là do cơ thể cần một khoảng thời gian gọi là "thời kỳ cửa sổ" để sản sinh đủ lượng kháng thể cho bộ xét nghiệm phát hiện. Nếu làm xét nghiệm quá sớm trong giai đoạn này, kết quả có thể cho ra âm tính giả mặc dù vi rút đã xâm nhập vào cơ thể. Do đó, những trường hợp có hành vi nguy cơ cao hoặc mới phát sinh nguy cơ cần chủ động xét nghiệm lại theo tư vấn của cán bộ y tế chứ không nên chủ quan dựa vào một lần tự kiểm tra duy nhất.

Điểm vượt trội của mô hình tự xét nghiệm qua nền tảng tuxetnghiem.vn chính là quy trình hỗ trợ toàn diện xuyên suốt trước, trong và sau khi người dân tự test. Hệ thống không chỉ cung cấp bộ sinh phẩm mà còn hướng dẫn thao tác, cách đọc kết quả và lồng ghép tư vấn phù hợp cho từng cá nhân. Khi có kết quả phản ứng, hệ thống sẽ hỗ trợ kết nối người dùng đến cơ sở y tế gần nhất để xét nghiệm khẳng định. Nếu kết quả âm tính nhưng thuộc nhóm nguy cơ cao, cán bộ y tế sẽ tư vấn sử dụng thuốc điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP), cấp phát bao cao su, chất bôi trơn và hướng dẫn các biện pháp can thiệp giảm tác hại. Sự đồng hành chặt chẽ này giúp xóa bỏ rào cản tâm lý e ngại, người dân không bị "bỏ quên" sau khi tự xét nghiệm mà luôn có sự đồng hành của hệ thống y tế.

Có thể khẳng định rằng, tự xét nghiệm HIV tại nhà là một giải pháp hiện đại, thuận tiện và hiệu quả để mở rộng độ bao phủ xét nghiệm HIV trong cộng đồng, nhưng không thể thay thế xét nghiệm khẳng định tại cơ sở y tế. Giá trị lớn nhất của HIVST là giúp người dân chủ động biết tình trạng HIV của mình sớm hơn, từ đó kịp thời tiếp cận các dịch vụ điều trị hoặc dự phòng phù hợp. Với sự phát triển của nền tảng tuxetnghiem.vn, cùng mạng lưới điều trị ARV, dịch vụ PrEP và hệ thống tư vấn của CDC Hưng Yên, người dân hiện nay có nhiều cơ hội hơn bao giờ hết để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.