Sỏi tiết niệu ở trẻ: Phát hiện muộn có thể ảnh hưởng chức năng thận

Sỏi tiết niệu ở trẻ có thể gây tắc nghẽn đường tiểu, nhiễm khuẩn và tổn thương thận nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Nhận biết sớm các dấu hiệu giúp hạn chế biến chứng.

Sỏi tiết niệu ở trẻ em không phải là bệnh lý thường gặp nhưng có thể gây nhiều biến chứng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Trẻ có thể bị tắc nghẽn đường tiểu, ứ nước thận, nhiễm khuẩn tiết niệu, thậm chí suy giảm chức năng thận nếu tình trạng kéo dài.

Sỏi đường tiết niệu có thể xuất hiện ở thận, niệu quản, bàng quang hoặc niệu đạo. Ở trẻ em, bệnh có thể liên quan đến nhiều yếu tố như bất thường đường tiết niệu, rối loạn chuyển hóa, tiền sử nhiễm khuẩn tiết niệu, uống không đủ nước, chế độ ăn nhiều muối hoặc tiền sử gia đình có người mắc sỏi tiết niệu.

Điều đáng lo ngại là triệu chứng ở trẻ đôi khi không điển hình. Một số phụ huynh có thể nhầm trẻ đau bụng do rối loạn tiêu hóa hoặc tiểu buốt với viêm đường tiết niệu thông thường. Việc tự mua thuốc điều trị tại nhà và trì hoãn thăm khám có thể khiến bệnh được phát hiện muộn.

Đau bụng, tiểu buốt có thể là dấu hiệu cảnh báo

Tùy vị trí, kích thước của viên sỏi và tình trạng tắc nghẽn, trẻ có thể xuất hiện nhiều triệu chứng khác nhau. Các dấu hiệu thường gặp gồm đau vùng hông lưng, đau bụng dưới hoặc những cơn đau quặn từng đợt.

Trẻ lớn có thể mô tả được vị trí và mức độ đau, trong khi trẻ nhỏ thường chỉ biểu hiện bằng quấy khóc, khó chịu, ôm bụng hoặc biếng ăn.

Ngoài ra, trẻ có thể tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu khó, nước tiểu đục, có mùi bất thường hoặc tiểu ra máu. Một số trường hợp có thể kèm sốt, rét run, mệt mỏi, chán ăn. Đặc biệt, khi trẻ sốt kèm các triệu chứng đường tiết niệu, cần nghĩ đến khả năng nhiễm khuẩn tiết niệu và đưa trẻ đi khám sớm.

Để xác định nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định khám lâm sàng, xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm máu và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như siêu âm. Tùy từng trường hợp, trẻ có thể cần thực hiện thêm các phương pháp chẩn đoán khác để xác định vị trí, kích thước và tính chất của sỏi.

Sỏi có thể gây tổn thương thận

Nếu viên sỏi gây tắc nghẽn dòng nước tiểu, nước tiểu có thể bị ứ lại phía trên vị trí tắc, dẫn đến giãn đài bể thận và ứ nước thận. Tình trạng này kéo dài có thể ảnh hưởng đến chức năng thận.

Bên cạnh đó, sỏi có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiết niệu, viêm thận - bể thận. Trong những trường hợp nặng, nhiễm khuẩn có thể diễn biến nghiêm trọng.

Nếu tổn thương thận kéo dài hoặc tái diễn, trẻ có nguy cơ suy giảm chức năng thận, tăng huyết áp và ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài. Vì vậy, phát hiện sớm giúp bác sĩ xử trí nguyên nhân, giải quyết tình trạng tắc nghẽn và hạn chế nguy cơ tổn thương thận không hồi phục.

Tùy kích thước, vị trí và thành phần sỏi, một số trường hợp có thể được theo dõi và điều trị bảo tồn. Những trường hợp cần can thiệp có thể được điều trị bằng các phương pháp ít xâm lấn như tán sỏi, nội soi lấy sỏi hoặc các kỹ thuật khác. Phẫu thuật thường được cân nhắc khi sỏi lớn, phức tạp hoặc không phù hợp với các phương pháp ít xâm lấn.

Những sai lầm phụ huynh cần tránh

Một trong những sai lầm thường gặp là tự chẩn đoán trẻ đau bụng do rối loạn tiêu hóa hoặc xem tiểu buốt, tiểu rắt là tình trạng nhẹ rồi tự mua thuốc giảm đau, kháng sinh hoặc các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng "lợi tiểu, tan sỏi".

Việc sử dụng thuốc không đúng chỉ định có thể che lấp triệu chứng, gây khó khăn cho chẩn đoán và trong một số trường hợp có thể ảnh hưởng đến chức năng thận.

Phụ huynh cũng không nên bỏ qua những cơn đau hông lưng tái diễn, tiểu bất thường hoặc sốt không rõ nguyên nhân. Khi triệu chứng kéo dài hoặc tái phát, trẻ cần được đưa đi khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định của bác sĩ.

Chủ động phòng ngừa sỏi tiết niệu

Để giảm nguy cơ hình thành sỏi, cha mẹ nên khuyến khích trẻ uống đủ nước theo nhu cầu, điều kiện thời tiết và mức độ vận động; không nên để trẻ thường xuyên khát nước hoặc để nước tiểu quá cô đặc.

Chế độ ăn cần cân đối, đa dạng, tăng cường rau xanh và trái cây phù hợp với lứa tuổi, đồng thời hạn chế thực phẩm quá mặn, thức ăn nhanh và đồ uống có nhiều đường. Không nên tự ý loại bỏ sữa hoặc các thực phẩm giàu canxi khỏi chế độ ăn của trẻ vì canxi vẫn cần thiết cho quá trình phát triển xương. Việc điều chỉnh chế độ ăn theo loại sỏi cần dựa trên kết quả xét nghiệm và tư vấn của bác sĩ.

Trẻ cũng nên được hình thành thói quen đi tiểu đều đặn, không nhịn tiểu kéo dài. Với trẻ từng mắc sỏi tiết niệu, nhiễm khuẩn tiết niệu tái phát hoặc có tiền sử gia đình mắc sỏi thận, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Phát hiện sớm để bảo vệ chức năng thận

Sỏi tiết niệu ở trẻ có nhiều loại, trong đó sỏi calci là nhóm thường gặp. Việc phòng ngừa không nên áp dụng một chế độ ăn chung cho tất cả trẻ mà cần căn cứ vào thành phần sỏi và các yếu tố nguy cơ chuyển hóa.

Với sỏi liên quan đến nhiễm khuẩn như sỏi struvite, điều quan trọng là phát hiện và điều trị triệt để nhiễm khuẩn tiết niệu, đồng thời xử lý sỏi theo chỉ định nhằm hạn chế tái phát. Cha mẹ không nên tự ý kiêng khem quá mức thịt, cá, sữa hoặc các nhóm thực phẩm khác nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Khi trẻ có đau hông lưng hoặc đau bụng tái diễn, tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu ra máu, nước tiểu đục hoặc sốt kèm triệu chứng đường tiểu, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm. Phát hiện và điều trị đúng nguyên nhân không chỉ giúp trẻ giảm đau, hạn chế các can thiệp không cần thiết mà còn góp phần bảo vệ chức năng thận lâu dài.

BS Nguyễn Văn Liên