Phòng chống bệnh không lây nhiễm: Chủ động từ những chỉ số sức khỏe mỗi ngày

Tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, ung thư, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính… đang tạo gánh nặng ngày càng lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Tại Hưng Yên, các nghiên cứu về mô hình bệnh tật cho thấy nhóm bệnh không lây nhiễm có xu hướng gia tăng, trong khi ngành Y tế đang đẩy mạnh sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý bệnh ngay từ tuyến cơ sở.

Những con số đáng lưu ý

Bệnh không lây nhiễm thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng. Tăng huyết áp và đái tháo đường là hai bệnh điển hình. Nếu không được phát hiện, điều trị và kiểm soát tốt, người bệnh có thể đối mặt với các biến chứng về tim mạch, não, thận, mắt và nhiều cơ quan khác.

Một nghiên cứu được đăng trên Tạp chí Y học dự phòng, số 2 năm 2025, đã phân tích dữ liệu của 609.782 người bệnh nội trú tại các bệnh viện công lập tỉnh Hưng Yên trong giai đoạn 2018-2023. Kết quả cho thấy các bệnh thuộc hệ tuần hoàn chiếm 10,22%, nhóm bệnh u tân sinh chiếm 5,60%, còn nhóm bệnh nội tiết - chuyển hóa chiếm 3,65% tổng số người bệnh được nghiên cứu.

Đáng chú ý, trong nhóm bệnh nội tiết - chuyển hóa có 18.324 trường hợp đái tháo đường, chiếm 82,31% số ca thuộc nhóm bệnh này. Đối với các bệnh hệ tuần hoàn, nghiên cứu ghi nhận 17.265 trường hợp tăng huyết áp, chiếm 27,42%. Trong nhóm u tân sinh, có 23.165 trường hợp u ác tính. Nghiên cứu cũng chỉ ra số ca mắc ở cả ba nhóm bệnh có xu hướng tăng qua thời gian.

Các con số trên không phải tỷ lệ hiện mắc của toàn bộ dân số Hưng Yên, mà phản ánh cơ cấu bệnh tật trong nhóm người bệnh nội trú tại các bệnh viện công lập được nghiên cứu. Tuy nhiên, đây là nguồn dữ liệu thực tế có giá trị, cho thấy rõ gánh nặng của các bệnh mạn tính và bệnh không lây nhiễm đối với hệ thống y tế địa phương.

Không chờ có triệu chứng mới đi khám

Một trong những khó khăn lớn trong phòng, chống bệnh không lây nhiễm là nhiều bệnh diễn biến âm thầm. Người mắc tăng huyết áp có thể không cảm thấy bất thường trong thời gian dài; tương tự, đái tháo đường ở giai đoạn đầu có thể chưa gây ra những triệu chứng rõ ràng.

Vì vậy, đo huyết áp định kỳ, kiểm tra đường huyết, cân nặng, chỉ số khối cơ thể (BMI), mỡ máu và khám sức khỏe thường xuyên là những biện pháp đơn giản nhưng có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm nguy cơ.

Tại Hưng Yên, công tác sàng lọc đang được đẩy mạnh. Theo Sở Y tế, thực hiện Kế hoạch số 204/KH-UBND ngày 1/6/2026 về khám sức khỏe định kỳ cho người dân giai đoạn 2026-2030, đến ngày 12/9/2026, toàn tỉnh đã triển khai khám sức khỏe tích lũy cho 2.058.600 người, tương đương 63,72% dân số được thống kê trong báo cáo; trong đó 1.483.103 người được khám, sàng lọc có số khám chữa bệnh.

Hoạt động khám sức khỏe diện rộng tạo cơ hội phát hiện những người có nguy cơ mắc bệnh nhưng chưa được chẩn đoán, qua đó đưa vào theo dõi, tư vấn hoặc điều trị phù hợp.

Tăng cường phát hiện bệnh ngay tại cơ sở

Trong năm 2026, Hưng Yên tiếp tục củng cố năng lực phòng, chống bệnh không lây nhiễm tại tuyến y tế cơ sở. Tháng 7/2026, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh tổ chức 4 lớp tập huấn phòng, chống bệnh không lây nhiễm cho hơn 350 cán bộ y tế khu vực phía Bắc của tỉnh, tập trung vào các bệnh phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính; đồng thời cập nhật kỹ năng phát hiện sớm, quản lý và theo dõi người bệnh tại cộng đồng.

Đáng chú ý, từ ngày 14/9 đến 7/10/2026, CDC Hưng Yên triển khai điều tra tỷ lệ tăng huyết áp, tăng đường huyết lúc đói và một số yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm tại 10 xã, phường, dự kiến thực hiện 1.500 mẫu máu xét nghiệm đường huyết lúc đói. Kết quả sẽ được tổng hợp, phân tích và phản hồi cho các trạm y tế trước ngày 30/11/2026.

Đây là bước quan trọng nhằm có thêm dữ liệu thực tế về tình hình tăng huyết áp, tăng đường huyết và các yếu tố nguy cơ trong cộng đồng sau khi tỉnh Hưng Yên mới được hình thành, từ đó xây dựng các giải pháp can thiệp phù hợp hơn.

Phòng bệnh bắt đầu từ thay đổi lối sống

Phần lớn các bệnh không lây nhiễm chịu tác động của nhiều yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa hoặc kiểm soát như hút thuốc lá, sử dụng rượu bia, chế độ ăn nhiều muối, đường và chất béo, ít vận động thể lực, thừa cân, béo phì và stress kéo dài.

Do đó, phòng bệnh không chỉ là nhiệm vụ của ngành Y tế mà cần sự chủ động của mỗi người dân. Mỗi người nên duy trì chế độ ăn đa dạng, tăng rau xanh và trái cây, hạn chế muối, đường và chất béo; không hút thuốc lá; hạn chế rượu bia; duy trì hoạt động thể lực phù hợp và kiểm soát cân nặng.

Đặc biệt, người trưởng thành, người cao tuổi và những người có yếu tố nguy cơ cần chủ động đo huyết áp, kiểm tra đường huyết và khám sức khỏe định kỳ. Khi đã được chẩn đoán bệnh, cần tuân thủ hướng dẫn điều trị, dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngừng thuốc khi thấy các chỉ số đã ổn định.

Bệnh không lây nhiễm có thể kéo dài nhiều năm, nhưng hoàn toàn có thể giảm nguy cơ và hạn chế biến chứng nếu được phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý đúng cách. Với định hướng tăng cường sàng lọc, quản lý bệnh tại tuyến cơ sở, Hưng Yên đang từng bước chuyển mạnh từ tư duy “có bệnh mới chữa” sang chủ động dự phòng, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe lâu dài cho người dân.

Mỗi lần đo huyết áp, mỗi lần kiểm tra đường huyết và mỗi cuộc khám sức khỏe định kỳ đều có thể là một bước quan trọng giúp phát hiện bệnh sớm, điều trị kịp thời và bảo vệ sức khỏe cho chính mình.