Nâng cao năng lực phòng, chống HIV/AIDS tại tuyến cơ sở: Vai trò then chốt của Trạm Y tế cấp xã trong bối cảnh mới

Trong hệ thống y tế dự phòng, tuyến xã, phường, thị trấn luôn được xác định là "lá chắn" đầu tiên và là cầu nối trực tiếp nhất giữa các dịch vụ y tế với người dân tại cộng đồng. Những năm qua, công tác phòng, chống HIV/AIDS tại tỉnh Hưng Yên đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận nhờ sự vào cuộc quyết liệt của toàn hệ thống, trong đó không thể không nhắc đến vai trò kết nối, bám sát địa bàn của các Trạm Y tế cấp xã. Bước sang giai đoạn mới, trước những biến động về mô hình dịch với sự gia tăng nhanh chóng của các ca nhiễm mới trong nhóm quần thể trẻ và nhóm quan hệ tình dục đồng giới nam (MSM), yêu cầu đặt ra cho y tế tuyến cơ sở ngày càng lớn. Việc định hình rõ ràng chức năng, nhiệm vụ và không ngừng đổi mới phương thức tiếp cận tại địa bàn xã, phường không chỉ giúp giữ vững những thành quả đã đạt được, mà còn là chìa khóa để Hưng Yên hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030 theo chiến lược quốc gia.

Sự thay đổi về hành lang pháp lý gần đây đã tạo ra một bước ngoặt quan trọng, chuẩn hóa và nâng tầm hoạt động phòng, chống HIV/AIDS tại tuyến y tế cơ sở. Cốt lõi của mọi hoạt động hiện nay đều dựa trên Luật Phòng, chống HIV/AIDS sửa đổi, bổ sung năm 2020 và đặc biệt là Thông tư số 43/2025/TT-BYT của Bộ Y tế có hiệu lực từ đầu năm 2026. Văn bản mới này đã chính thức xếp công tác phòng, chống HIV/AIDS vào nhóm nhiệm vụ trọng tâm về phòng bệnh và nâng cao sức khỏe cộng đồng của Trạm Y tế cấp xã. Không còn dừng lại ở vai trò hỗ trợ hành chính đơn thuần, các cán bộ y tế tuyến xã hiện nay được giao trọng trách thực hiện các hoạt động chuyên môn kỹ thuật cụ thể: từ giám sát, phát hiện sớm, tổ chức sàng lọc, quản lý các yếu tố nguy cơ tại cộng đồng cho đến việc triển khai các biện pháp dự phòng lây nhiễm. Sự đổi mới về mặt pháp lý này là cơ sở vững chắc để các địa phương tại Hưng Yên, đặc biệt là các đơn vị vừa trải qua quá trình sắp xếp, sáp nhập địa giới hành chính, chủ động xây dựng lại mô hình mô tả công việc và kế hoạch hoạt động đồng bộ, bảo đảm không bỏ sót địa bàn và không đứt gãy dịch vụ chăm sóc người bệnh.

Trích Điều 4, Thông tư 43/2025-TT-BYT Hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Trạm Y tế xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

Dựa trên nền tảng pháp lý vững chắc đó, nhiệm vụ của Trạm Y tế xã, phường trong năm 2026 được cô đọng thành sáu nhóm hoạt động trọng tâm mang tính toàn diện và liên kết chặt chẽ. Đầu tiên và mang tính truyền thống nhưng luôn đổi mới là công tác truyền thông giáo dục sức khỏe, tập trung vào việc giảm kỳ thị, phân biệt đối xử và nâng cao nhận thức của người dân. Tiếp theo là nhóm nhiệm vụ chủ động phát hiện người có nguy cơ cao để kết nối, giới thiệu đến các cơ sở xét nghiệm khẳng định. Đáng chú ý, y tế tuyến xã nay đã trở thành đầu mối tiếp nhận và điều phối hai dịch vụ dự phòng: hỗ trợ khách hàng tiếp cận dịch vụ tự xét nghiệm HIV tại nhà thông qua Website tuxetnghiem.vn và kết nối sử dụng điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) — một vũ khí chiến lược bảo vệ nhóm nguy cơ cao khỏi lây nhiễm. Bên cạnh đó, trạm y tế còn chịu trách nhiệm quản lý, theo dõi và hỗ trợ người nhiễm HIV duy trì tuân thủ điều trị ARV tại địa phương, rà soát quản lý thai phụ để dự phòng lây truyền từ mẹ sang con, đồng thời thực hiện nghiêm túc công tác giám sát dịch tễ, thống kê báo cáo số liệu.

Để biến các quy định trên giấy thành hiệu quả thực tế tại cộng đồng, đòi hỏi mỗi cán bộ y tế tuyến xã tại Hưng Yên phải chủ động, linh hoạt và sáng tạo trong phương thức triển khai cụ thể tại địa bàn mình quản lý. Trong công tác dự phòng, thay vì chờ đợi người dân đến trạm, cán bộ y tế cần phối hợp chặt chẽ với các nhóm CBO để tiếp cận sâu vào các nhóm đích, hướng dẫn đăng ký sinh phẩm tự xét nghiệm bằng dịch miệng hoặc máu đầu ngón tay, tạo sự bảo mật và thuận tiện tối đa cho người sử dụng. Khi phát hiện ca có kết quả phản ứng, trạm y tế phải lập tức đóng vai trò điều phối, hỗ trợ tinh thần và kết nối nhanh chóng đưa người bệnh vào hệ thống xét nghiệm khẳng định tình trạng nhiễm HIV, đồng thời tư vấn bạn tình, bạn chích của họ cùng tham gia sàng lọc. Bằng việc thực hiện đồng bộ, trách nhiệm các giải pháp này, tuyến y tế cơ sở sẽ thực sự là những viên gạch nền móng vững chắc, cùng với CDC tỉnh Hưng Yên dựng xây một cộng đồng an toàn, khỏe mạnh và không còn nỗi lo sợ vì đại dịch.