Không có loại thuốc lá nào là an toàn cho sức khỏe: Cảnh báo mối nguy từ các sản phẩm nicotin thế hệ mới

Trong bối cảnh thế giới đang nỗ lực kiểm soát thuốc lá truyền thống, sự xuất hiện ngày càng nhiều của các sản phẩm nicotine thế hệ mới đang đặt ra thách thức lớn cho y tế công cộng, nhất là khi nhóm bị nhắm đến chính là giới trẻ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhiều lần khẳng định: mọi hình thức sử dụng thuốc lá và nicotine đều gây hại, không có loại thuốc lá nào an toàn cho sức khỏe.

Theo WHO, thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 8 triệu người mỗi năm trên toàn cầu, trong đó khoảng 1,6 triệu người không hút thuốc nhưng tử vong do phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Tại Việt Nam, Nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu ghi nhận hút thuốc lá chủ động gây hơn 84.500 ca tử vong mỗi năm, hút thuốc thụ động gây khoảng 18.800 ca. Thuốc lá còn gây thiệt hại kinh tế và chi phí điều trị y tế ước tính 108.700 tỷ đồng mỗi năm, cùng thiệt hại môi trường khoảng 99.000 tỷ đồng.

Trước thực trạng này, ngày 21/10/2026, tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã trình bày Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đây được đánh giá là cơ hội quan trọng để khắc phục các khoảng trống pháp lý, hoàn thiện chính sách kiểm soát và bảo vệ sức khỏe nhân dân trước các sản phẩm gây nghiện mới.

Vỏ bọc hấp dẫn, hương vị đánh lừa

Các sản phẩm nicotine thế hệ mới không chỉ là điếu thuốc hay tẩu hút thông thường mà liên tục thay đổi kiểu dáng, hương vị và cách tiếp cận người dùng. Nắm bắt tâm lý tò mò, thích thể hiện cá tính và ưa chuộng công nghệ của thanh thiếu niên, các thiết bị này được ngụy trang dưới dạng thỏi son, bút dạ quang, thiết bị USB, hộp kẹo hay túi ngậm nhỏ đặt dưới môi. Nicotine còn được “bọc đường” bằng hàng nghìn mùi hương như kẹo ngọt, trái cây, trà sữa, bạc hà để che vị đắng vốn có. Mùi hương dễ chịu khiến người trẻ giảm cảnh giác với rủi ro, coi một chất gây nghiện nguy hiểm là vô hại.

Mạng xã hội tiếp tay cho nicotine vào trường học

Sự phát triển của các nền tảng như TikTok, Facebook, Instagram đang khiến nicotine dễ tiếp cận học sinh hơn. Thông qua việc chia sẻ trải nghiệm hoặc mở hộp sản phẩm của những người có sức ảnh hưởng (KOL, KOC), các nội dung tiếp thị biến tướng từng bước “bình thường hóa” việc sử dụng chất gây nghiện. Cách tiếp cận này đặc biệt nguy hiểm vì học sinh còn thiếu kiến thức khoa học và kỹ năng tự bảo vệ trước các chiêu thức quảng cáo tinh vi.

Tác hại về y khoa

Cả thuốc lá điện tử lẫn thuốc lá nung nóng đều chứa nicotine, chất gây nghiện mạnh, làm tăng nhịp tim, co thắt mạch máu, tăng huyết áp và gây tổn thương hệ thần kinh trung ương. Khí dung từ các thiết bị này chứa nhiều hóa chất độc hại, hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, hạt bụi siêu mịn và kim loại nặng có thể lắng sâu trong phế nang. Việc một số chất có nồng độ phơi nhiễm thấp hơn trong điều kiện phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với việc sản phẩm an toàn.

Các sản phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc còn có thể bị pha trộn hương liệu độc hại, ma túy tổng hợp hoặc tinh dầu cần sa, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính và tổn thương phổi nghiêm trọng. Túi ngậm nicotine có thiết kế nhỏ gọn, dễ giấu nên người dùng nhanh chóng lệ thuộc; nicotine thẩm thấu trực tiếp qua niêm mạc miệng dễ gây kích ứng, rối loạn nhịp tim và ngộ độc khi dùng quá liều. Thị trường gần đây còn xuất hiện các dẫn xuất mới như 6-methylnicotine, có hoạt tính tương tự nicotine nhưng độc tính lâu dài chưa được kiểm chứng đầy đủ, đòi hỏi cơ quan chức năng có cơ chế quản lý chặt chẽ.

Khuyến cáo

WHO cảnh báo nicotine ảnh hưởng xấu đến sự phát triển cấu trúc não bộ, làm suy giảm khả năng tập trung, trí nhớ và gia tăng rối loạn cảm xúc ở thanh thiếu niên. WHO và Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo không sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine hay shisha dưới bất kỳ hình thức nào, và không coi đây là giải pháp thay thế để cai thuốc lá truyền thống. Thanh thiếu niên, phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú và người mắc bệnh tim mạch, hô hấp càng cần tránh tiếp xúc với các sản phẩm này.

Để ngăn chặn nicotine thế hệ mới, sự đồng hành của gia đình giữ vai trò then chốt. Phụ huynh cần thường xuyên quan tâm, trò chuyện với con, nhất là ở giai đoạn dậy thì, giúp các em hiểu đúng bản chất độc hại của khói thuốc và xóa bỏ quan niệm sai lầm cho rằng hút thuốc là biểu hiện của sự trưởng thành hay sành điệu. Bên cạnh gia đình, ngành Y tế, ngành Giáo dục và toàn xã hội cần siết chặt kiểm soát quảng cáo, xử lý nghiêm hành vi bán thuốc lá thế hệ mới cho học sinh, đồng thời đẩy mạnh truyền thông khoa học trong trường học. Đây là trách nhiệm chung nhằm ngăn chặn nguy cơ nghiện nicotine từ sớm, bảo vệ sức khỏe thế hệ trẻ và xây dựng môi trường học đường không khói thuốc.