Chủ tịch nước ký Lệnh công bố Luật Dân số - Tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác dân số và phát triển trong giai đoạn mới

Ngày 05/01/2025, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký Lệnh công bố Luật Dân số. Sự kiện này đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế, tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất để triển khai các chính sách dân số gắn với sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Luật Dân số được ban hành trong bối cảnh công tác dân số nước ta đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Xu hướng mức sinh giảm thấp tại nhiều địa phương, tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn tồn tại, trong khi yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngày càng trở nên cấp thiết. Trước thực tiễn đó, Luật đã thể chế hóa đầy đủ các chủ trương lớn của Đảng, chuyển trọng tâm chính sách từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, bảo đảm sự hài hòa giữa quy mô, cơ cấu, phân bố và đặc biệt là nâng cao chất lượng dân số.

So với các quy định trước đây, Luật Dân số mới có nhiều điểm đổi mới mang tính đột phá, trực tiếp tác động tích cực đến đời sống của người lao động và gia đình. Luật mở rộng thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ lên 7 tháng, đồng thời quy định lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con. Cùng với đó là các chính sách hỗ trợ tài chính thiết thực cho phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ tại các địa phương có mức sinh thấp và những trường hợp sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Đáng chú ý, lần đầu tiên Luật quy định ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội đối với các gia đình có từ hai con trở lên, thể hiện rõ tính nhân văn và định hướng an cư, ổn định cuộc sống cho người dân.

Bên cạnh các chính sách khuyến khích, Luật Dân số cũng thiết lập khuôn khổ pháp lý chặt chẽ nhằm bảo vệ sự cân bằng tự nhiên của dân số. Luật nghiêm cấm mọi hành vi lựa chọn, thông báo hoặc tiết lộ giới tính thai nhi; các cơ sở y tế vi phạm có thể bị đình chỉ hành nghề, bảo đảm tính răn đe và minh bạch trong hoạt động chuyên môn sản khoa. Trước xu thế già hóa dân số, Luật bổ sung các quy định mang tính dự báo, khuyến khích người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già cả về tài chính, sức khỏe và tâm lý thông qua việc tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng dành cho người cao tuổi.

Luật Dân số đồng thời khẳng định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của Nhà nước, tổ chức và cá nhân trong công tác dân số; tăng cường lồng ghép các yếu tố dân số trong xây dựng và thực hiện chính sách phát triển kinh tế – xã hội. Đây cũng là căn cứ pháp lý quan trọng để ngành y tế và các cấp, các ngành tiếp tục đổi mới phương thức truyền thông, tăng cường quản lý nhà nước về dân số; triển khai hiệu quả các giải pháp duy trì mức sinh hợp lý, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, nâng cao sức khỏe sinh sản và chất lượng dân số.

Việc ban hành Luật thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với công tác dân số, coi đây là yếu tố nền tảng, có ý nghĩa chiến lược và tạo hành lang pháp lý thống nhất để các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ, hiệu quả các chương trình, đề án về dân số; góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thích ứng với già hóa dân số, tận dụng cơ cấu dân đối với sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước, đáp ứng yêu cầu công tác dân số và phát triển trong giai đoạn mới.