4 loại trà thảo dược thanh nhiệt, giải ngán ngày Tết

Trong dịp Tết Nguyên đán, thói quen ăn uống thay đổi với nhiều món giàu năng lượng, ít rau xanh và nhiều chất béo khiến không ít người gặp tình trạng đầy bụng, khó tiêu, chán ăn hay "nóng trong". Bên cạnh việc điều chỉnh chế độ ăn, sử dụng các loại trà thảo dược đúng cách là một giải pháp an toàn, dễ thực hiện, giúp hỗ trợ hệ tiêu hóa và cân bằng cơ thể

1. Trà thảo dược actiso, hỗ trợ gan mật, cải thiện tiêu hóa chất béo

Actiso (Cynara scolymus L.) thuộc họ Cúc, là dược liệu quen thuộc trong các chế phẩm giải nhiệt và bảo vệ gan. Bộ phận dùng chính là lá, ngoài ra cụm hoa và đế hoa thường được sử dụng làm thực phẩm.

Theo y học cổ truyền, actiso có vị đắng, tính mát, quy vào kinh Can và Đởm. Dược liệu này có tác dụng thanh nhiệt, giải độc gan, lợi mật và kiện tỳ. Khi chức năng gan mật được cải thiện, quá trình tiêu hóa, đặc biệt là tiêu hóa chất béo, diễn ra thuận lợi hơn, từ đó giảm các triệu chứng đầy bụng, khó tiêu, ợ hơi thường gặp sau những bữa ăn nhiều dầu mỡ ngày Tết.

Dưới góc nhìn y học hiện đại, actiso chứa nhiều hoạt chất sinh học quan trọng như cynarin, silymarin, inulin và luteolin. Các nghiên cứu cho thấy cynarin và silymarin có tác dụng chống oxy hóa mạnh, hỗ trợ tái tạo tế bào gan và kích thích tiết mật.

Mật đóng vai trò thiết yếu trong nhũ hóa và hấp thu chất béo, vì vậy actiso gián tiếp giúp hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, inulin là một prebiotic có lợi, giúp nuôi dưỡng hệ vi khuẩn đường ruột, góp phần cải thiện sức khỏe tiêu hóa lâu dài.

Actiso thường được dùng dưới dạng trà túi lọc hoặc lá khô hãm nước sôi. Liều dùng phổ biến là 2–3 túi lọc mỗi ngày hoặc 5–10g lá khô hãm uống trong ngày. Tuy nhiên, không nên lạm dụng kéo dài vì có thể gây rối loạn tiêu hóa, mất cân bằng điện giải và tương tác với một số thuốc điều trị.

Trà thảo dược actiso cải thiện tiêu hóa, giảm đầy bụng, chướng hơi…

2. Trà cúc hoa, thanh nhiệt, làm dịu gan, hỗ trợ ăn ngon

Cúc hoa (Chrysanthemum morifolium hoặc Chrysanthemum indicum) là dược liệu quen thuộc trong các bài thuốc thanh nhiệt. Bộ phận dùng là hoa mới nở hoặc đang nở, được phơi hay sấy khô.

Theo Đông y, cúc hoa có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, quy vào kinh Can và Phế. Tác dụng nổi bật của cúc hoa là thanh nhiệt, giải độc, mát gan. Khi gan được thanh nhiệt, chức năng sơ tiết được cải thiện, từ đó hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn, giảm cảm giác chán ăn, đầy trướng do nóng trong.

Y học hiện đại lý giải tác dụng này thông qua các hoạt chất như flavonoid (apigenin, luteolin), acid chlorogenic và tinh dầu. Những hợp chất này có tác dụng chống oxy hóa, chống viêm, bảo vệ tế bào gan và hỗ trợ quá trình thải độc. Khi gan khỏe mạnh, quá trình sản xuất và bài tiết mật diễn ra hiệu quả, giúp tiêu hóa chất béo tốt hơn. Ngoài ra, cúc hoa còn có tác dụng kháng khuẩn nhẹ đường ruột và an thần, góp phần cải thiện tiêu hóa ở những người bị rối loạn tiêu hóa do căng thẳng.

Trà cúc hoa thường được pha từ 5–10g hoa khô với 150–200ml nước sôi, uống 1–2 lần mỗi ngày; có thể phối hợp với kỷ tử, cam thảo hoặc lá dâu để tăng hiệu quả thanh nhiệt và hỗ trợ tiêu hóa. Người tỳ vị hư hàn, huyết áp thấp hoặc phụ nữ có thai cần thận trọng khi sử dụng.

3. Trà trần bì, điều hòa khí, giảm đầy bụng, khó tiêu

Trần bì là vỏ quả cam quýt chín già được phơi khô và để lâu năm. Theo Đông y, trần bì có vị cay đắng, tính ôn, quy vào kinh Tỳ và Phế, có tác dụng lý khí, kiện tỳ, táo thấp và hóa đàm.

Trong các rối loạn tiêu hóa thường gặp ngày Tết như đầy bụng, buồn nôn, chán ăn, trần bì giúp điều hòa khí trệ ở tỳ vị, từ đó làm giảm cảm giác chướng bụng và khó tiêu. Dược liệu này đặc biệt phù hợp với những người ăn uống thất thường, tiêu hóa kém do thức ăn nhiều dầu mỡ.

Theo y học hiện đại, tinh dầu trong trần bì có tác dụng kích thích tiết dịch vị và tăng nhu động ruột, giúp thức ăn được tiêu hóa và vận chuyển dễ dàng hơn trong ống tiêu hóa. Trà trần bì thường được hãm từ 3–5g vỏ khô với nước sôi trong 5–10 phút. Người âm hư, ho khan hoặc có biểu hiện nóng trong rõ rệt nên hạn chế sử dụng.

4. Trà khổ qua, giải nhiệt, kích thích tiêu hóa

Khổ qua (Momordica charantia) là dược liệu có vị đắng đặc trưng, thường được dùng để thanh nhiệt. Theo Đông y, khổ qua có vị đắng, tính hàn, quy vào kinh Tâm, Can, Phế và Vị. Dược liệu này có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tả hỏa và trừ thấp nhiệt ở tỳ vị.

Vị đắng của khổ qua giúp kích thích bài tiết dịch vị và dịch tụy, từ đó hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện cảm giác thèm ăn, đặc biệt trong các trường hợp chán ăn do nhiệt tích tụ. Y học hiện đại cũng ghi nhận các hoạt chất như charantin, polypeptide-p và momordicin có tác dụng kích thích tiêu hóa, chống oxy hóa và hỗ trợ kiểm soát đường huyết.

Trà khổ qua thường được pha từ 10–15g khổ qua khô hoặc ¼–½ quả tươi, hãm với nước sôi trong 10–15 phút. Tuy nhiên, do tính hàn và tác dụng hạ đường huyết mạnh, khổ qua không phù hợp với người tỳ vị hư hàn, phụ nữ có thai hoặc người có huyết áp, đường huyết thấp. Việc sử dụng chỉ nên giới hạn 2–3 lần mỗi tuần.

Sử dụng trà thảo dược đúng cách trong những ngày Tết không chỉ giúp "giải ngán" mà còn hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn. Tuy nhiên, mỗi loại trà đều có tính vị và đối tượng sử dụng riêng, vì vậy cần lựa chọn phù hợp với thể trạng để đạt hiệu quả và đảm bảo an toàn cho sức khỏe.

BS. Vũ Duy Thành