Nguyên nhân thường gặp khiến gan nhiễm mỡ ngày càng “trẻ hóa”

Gan nhiễm mỡ vốn được xem là bệnh lý thường gặp ở người trung niên, người có tiền sử uống nhiều rượu bia hoặc mắc các bệnh chuyển hóa. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, căn bệnh này đang có xu hướng “trẻ hóa”, xuất hiện ngày càng nhiều ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi.

Nhiều bệnh nhân trẻ chưa tới 30 không uống nhiều rượu bia nhưng đã được chẩn đoán mắc gan nhiễm mỡ. Thậm chí có bệnh nhân mới 19 tuổi phát hiện men gan tăng cao, rối loạn mỡ máu chỉ sau một lần khám sức khỏe định kỳ... Những trường hợp như vậy đang ngày càng trở nên phổ biến trong thực hành lâm sàng.

Điều đáng lo ngại là phần lớn người mắc gan nhiễm mỡ ở giai đoạn đầu không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ hoặc kiểm tra vì một lý do khác. Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư gan.

Vì sao gan nhiễm mỡ ngày càng trẻ hóa?

Gan nhiễm mỡ xảy ra khi lượng mỡ tích tụ trong tế bào gan vượt quá mức bình thường. Tình trạng này không chỉ liên quan đến rượu bia mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ lối sống hiện đại.

• Chế độ ăn nhiều năng lượng, không lành mạnh

Thói quen tiêu thụ thường xuyên các loại thức ăn nhanh, đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn, nước ngọt có đường, trà sữa và các loại bánh kẹo giàu năng lượng là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ gan nhiễm mỡ ở người trẻ tăng lên.

Khi cơ thể được cung cấp quá nhiều calo nhưng không tiêu hao hết, phần năng lượng dư thừa sẽ chuyển hóa thành mỡ và tích tụ tại nhiều cơ quan, trong đó có gan. Đặc biệt, việc tiêu thụ quá nhiều đường fructose từ nước ngọt và đồ uống có đường có thể thúc đẩy quá trình tạo mỡ tại gan, làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ không do rượu.

• Ít vận động

Sự phát triển của công nghệ khiến nhiều người trẻ dành phần lớn thời gian ngồi học tập, làm việc trước máy tính hoặc sử dụng điện thoại. Thói quen ít vận động khiến quá trình chuyển hóa năng lượng suy giảm, dễ dẫn đến thừa cân, béo phì, tăng mỡ máu và tích tụ mỡ trong gan.

Không ít người có cân nặng bình thường nhưng vẫn mắc gan nhiễm mỡ do tỷ lệ mỡ nội tạng cao và tình trạng rối loạn chuyển hóa.

• Thức khuya, căng thẳng kéo dài

Ngủ không đủ giấc, thường xuyên thức khuya, áp lực học tập và công việc kéo dài cũng góp phần ảnh hưởng đến hoạt động chuyển hóa của cơ thể.

Một số nghiên cứu cho thấy rối loạn nhịp sinh học có thể làm tăng nguy cơ béo phì, kháng insulin và các rối loạn chuyển hóa – những yếu tố liên quan chặt chẽ đến gan nhiễm mỡ.

• Uống rượu bia và sử dụng chất kích thích

Dù không phải tất cả người trẻ bị gan nhiễm mỡ đều có thói quen uống rượu bia, nhưng việc sử dụng đồ uống có cồn thường xuyên vẫn là nguyên nhân quan trọng gây tổn thương gan.

Rượu bia làm tăng quá trình tích tụ mỡ, gây viêm tế bào gan và làm bệnh tiến triển nhanh hơn. Bên cạnh đó, việc tự ý sử dụng các loại thuốc, thực phẩm chức năng hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc cũng có thể gây ảnh hưởng xấu đến chức năng gan.

Cách bảo vệ lá gan ngay từ khi còn trẻ

Nhiều người cho rằng gan nhiễm mỡ chỉ là tình trạng "mỡ bám vào gan" và không đáng lo ngại. Tuy nhiên, đây là quan niệm sai lầm.

Ở giai đoạn sớm, bệnh thường âm thầm, ít biểu hiện. Một số người có thể cảm thấy mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng hoặc khó chịu vùng hạ sườn phải nhưng các triệu chứng này thường không đặc hiệu. Khi tình trạng mỡ tích tụ kéo dài, gan có thể bị viêm, xuất hiện xơ hóa và tiến triển thành xơ gan. Một số trường hợp nặng có thể dẫn đến suy gan hoặc làm tăng nguy cơ ung thư gan.

Ngoài ra, gan nhiễm mỡ còn liên quan mật thiết đến nhiều bệnh lý chuyển hóa khác như béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và bệnh tim mạch. Vì vậy, việc thay đổi lối sống là biện pháp quan trọng nhất để phòng ngừa và kiểm soát gan nhiễm mỡ.

Người trẻ cần xây dựng chế độ ăn khoa học, tăng cường rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn đạm lành mạnh như cá, thịt nạc, các loại đậu. Đồng thời, nên hạn chế thức ăn nhanh, thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ ngọt và nước uống có đường.

Duy trì vận động thể lực đều đặn ít nhất 150 phút mỗi tuần với các hình thức phù hợp như đi bộ nhanh, chạy bộ, đạp xe, bơi lội hoặc tập luyện thể thao sẽ giúp cải thiện chuyển hóa và giảm lượng mỡ tích tụ trong gan. Bên cạnh đó, cần ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya, kiểm soát căng thẳng, tránh lạm dụng rượu bia và không tự ý sử dụng thuốc hoặc các sản phẩm bổ sung khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Đặc biệt, người trẻ không nên bỏ qua việc khám sức khỏe định kỳ. Các xét nghiệm men gan, mỡ máu, đường huyết kết hợp với siêu âm gan có thể giúp phát hiện sớm các bất thường ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng.

Tóm lại: Gan nhiễm mỡ đang ngày càng trở thành một vấn đề sức khỏe đáng quan tâm ở người trẻ. Dù diễn tiến âm thầm, bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa và cải thiện nếu được phát hiện sớm và thay đổi lối sống kịp thời. Bảo vệ lá gan không phải là việc chờ đến tuổi trung niên, mà cần bắt đầu ngay từ những thói quen nhỏ trong cuộc sống hằng ngày.

BS. Nguyễn Xuân Hòa