Hưởng ứng Ngày Vi chất dinh dưỡng 01-02/6/2026

Trong những thập niên 80, tình trạng suy dinh dưỡng trẻ em còn ở tỉ lệ cao, tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng theo đó cũng rất trầm trọng. Chính vì vậy, từ 1993 Việt nam áp dụng việc bổ sung vitamin A liều cao cho trẻ 6-36 tháng tuổi trên toàn quốc thông qua hệ thống y tế và từ năm 1996, việc bổ sung vitamin A phối hợp với chiến dịch tiêm chủng toàn quốc, đồng thời bổ sung dự phòng vitamin A trẻ em bị bệnh nhiễm khuẩn như sởi, tiêu chảy, viêm đường hô hấp cùng với việc điều trị bệnh để phòng chống nguy cơ thiếu vitamin A và khô mắt.

Việt Nam đã lấy ngày 01 và 2 tháng 6 hàng năm (ngày bổ sung vitamin A liều cao cho trẻ từ 6-60 tháng tuổi) là "Ngày Vi chất dinh dưỡng" và đợt hai của ngày này sẽ diễn ra vào tháng 12 hàng năm. Ý nghĩa của "Ngày Vi chất dinh dưỡng" không chỉ là hoạt động thường niên mang tính huy động xã hội lớn, nhằm thay đổi nhận thức và thực hành của mỗi gia đình, cộng đồng về tầm quan trọng và cách phòng, chống các bệnh do thiếu vi chất dinh dưỡng, mà còn là dịp quan trọng để nhấn mạnh vai trò không thể thiếu của các vi chất dinh dưỡng trong việc nâng cao sức khỏe cộng đồng, phòng chống suy dinh dưỡng, thiếu máu và các bệnh liên quan đến thiếu hụt vi chất.

Hàng năm, ngành Y tế cùng các cấp ngành từ trung ương đến địa phương đồng loạt triển khai các hoạt động phát động “Ngày vi chất dinh dưỡng”, tổ chức chiến dịch giáo dục truyền thông lớn nhằm nâng cao nhận thức của mỗi gia đình về dinh dưỡng hợp lý; vệ sinh an toàn thực phẩm và thực hành bổ sung vitamin A, viên sắt cho bà mẹ và trẻ em, đồng thời thực hiện theo dõi tăng trưởng cho trẻ.

 Với chương trình này, mỗi năm có khoảng 3,5 triệu trẻ em trên cả nước được uống vitamin A liều cao và đã giúp khoảng hơn 6.000 trẻ em thoát khỏi mù lòa. Đến 1995, Tổ chức Y tế Thế giới đã công nhận bệnh khô mắt do thiếu vitamin A được loại trừ ở Việt Nam, kết quả này vẫn được duy trì đến nay.

Vi chất dinh dưỡng là các chất mà cơ thể chỉ cần chúng với một lượng rất nhỏ nhưng nếu thiếu sẽ gây nhiều tác hại đến sức khỏe, đến sự phát triển thể chất, trí tuệ đặc biệt là đối với trẻ em. Tuy quan trong như vậy nhưng đa số các chất này cơ thể không tự tổng hợp được mà do thức ăn cung cấp. Theo các nhà dinh dưỡng thì có khoảng 40 loại vi chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể. Trong đó, vitamin A, sắt, iốt, kẽm và canxi là những vitamin và khoáng chất rất dễ thiếu và cần được phòng chống sự thiếu hụt trong cộng đồng. Sự thiếu hụt các chất này gây ra một số hậu quả:

- Vitamin A: đây là loại vitamin cần thiết cho quá trình sinh sản, sự phân bào, sự sao chép gen, giúp điều chỉnh hoạt động của hệ miễn dịch, thúc đẩy sự phát triển các tế bào biểu mô ở da, mắt, hô hấp, tiết niệu & ống tiêu hóa. Khi thiếu vitamin A dễ gây loét giác mạc gây mù lòa (gọi là bệnh khô mắt do thiếu vitamin A), dễ gây viêm phổi, tiêu chảy và sởi… Ở phụ nữ mang thai, thiếu Vitamin A có thể gây ra chứng quáng gà và tăng nguy cơ tử vong mẹ.

- Sắt: Sắt là một vi chất quan trọng tham gia trong quá trình tạo máu và một phần cấu trúc của bộ não. Sắt kết hợp với các chất dinh dưỡng để giải phóng năng lượng cho hoạt động cơ bắp. Vì vậy, thiếu sắt sẽ dẫn đến thiếu máu dinh dưỡng, giảm phát triển về trí tuệ, khả năng lao động, khả năng học tập...

- Iốt: đây là vi chất dinh dưỡng rất cần cho sự tăng trưởng và hoạt động trí não. Trẻ em trong độ tuổi phát triển nhanh và phụ nữ mang thai là những đối tượng rất dễ bị thiếu iốt do nhu cầu tăng cao. Sự thiếu iốt ở các đối tượng này sẽ gây ra những hậu quả rất trầm trọng, nếu thiếu iốt ở giai đoạn bào thai thì não bộ sẽ bị tổn thương nặng nề, trẻ sinh ra sẽ bị đần độn và các khuyết tật thần kinh (điếc, lác mắt, khèo chân, tay…). Phụ nữ mang thai nếu thiếu iốt sẽ dễ bị sẩy thai, thai chết lưu hoặc sinh non. Các em học sinh nếu bị thiếu iốt sẽ làm giảm thành tích học tập do khả năng tập trung trí óc kém.

- Kẽm: Hệ thống miễn dịch đặc biệt nhạy cảm với tình trạng kẽm của cơ thể. Thiếu kẽm sẽ ảnh hưởng xấu đến sự phát triển và chức năng của hầu hết các tế bào miễn dịch. Thiếu kẽm ở phụ nữ mang thai sẽ làm giảm cân nặng và chiều cao trẻ sơ sinh. Trẻ em thiếu kẽm sẽ dễ mắc bệnh nhiễm trùng, chậm phát triển chiều cao, rối loạn phát triển xương, chậm dậy thì và giảm chức năng sinh dục.

Vì vậy, phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng rất cần thiết ở mọi lứa tuổi, nhất là với trẻ em. Để phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng, mọi gia đình hãy thực hiện:

1. Ăn đủ, đa dạng và phối hợp các nhóm thực phẩm ; tăng cường rau, củ, quả (trái cây) và các thực phẩm giàu vi chất dinh dưỡng.

2. Cho trẻ bú sớm trong vòng 1 giờ đầu sau sinh. Nuôi trẻ hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu; cho trẻ bú mẹ đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn kết hợp với chế độ ăn bổ sung hợp lý.

3. Trẻ từ 24 tháng tuổi trở lên cần được tẩy giun định kỳ 2 lần mỗi năm ; thực hiện vệ sinh cá nhân, vệ sinh ăn uống và vệ sinh môi trường để phòng chống nhiễm giun sán.

4. Phụ nữ tuổi sinh đẻ, phụ nữ có thai cần uống viên sắt, axit folic hoặc viên đa vi chất theo hướng dẫn của cán bộ y tế.

5. Người cao tuổi cần duy trì chế độ ăn và hoạt động thể lực hợp lý ; ưu tiên các thực phẩm giàu đạm chất lượng cao (thịt, cá, trứng, sữa, đậu đỗ,…), giàu các vi chất dinh dưỡng (can xi, vitamin D, vitamin B12,…) giúp tăng cường sức khỏe và phòng ngừa loãng xương.                                                                        

6. Tắm nắng hàng ngày, tăng cường hoạt động thể lực và duy trì lối sống năng động để xương khỏe mạnh.

7. Khám sức khỏe và tư vấn dinh dưỡng định kỳ để phát hiện sớm và phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng.

Hồng Thắm TH