Chăm sóc dinh dưỡng khi trẻ bị ốm

Cha mẹ cần chú ý bổ sung đủ nước, bảo đảm dinh dưỡng và lựa chọn cách chế biến phù hợp để trẻ dễ ăn, nhanh hồi phục.

1. Ưu tiên thức ăn mềm, chia thành nhiều bữa nhỏ

Khi bị ốm, trẻ có thể đau họng, nghẹt mũi hoặc mệt mỏi nên không muốn ăn như bình thường. Cha mẹ nên lựa chọn những món mềm, dễ nuốt, dễ tiêu hóa và phù hợp với độ tuổi của trẻ như cháo, súp, nui, mì mềm, cơm mềm, trứng, thịt, cá nấu nhừ hoặc đậu phụ.

Thay vì chỉ cho trẻ ăn cháo loãng kéo dài, cần chú ý bổ sung các thực phẩm giàu chất đạm như thịt, cá, trứng và đậu phụ. Có thể thêm một lượng dầu ăn phù hợp với độ tuổi để tăng năng lượng cho bữa ăn, giúp trẻ có đủ dưỡng chất trong giai đoạn cơ thể cần hồi phục.

Cha mẹ nên chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ trong ngày, cho trẻ ăn từ từ, tránh ép trẻ ăn quá nhiều trong một lần. Nếu trẻ đau họng, có thể ưu tiên thức ăn mềm, ấm vừa phải, tránh những món quá nóng hoặc gây kích ứng khiến trẻ khó chịu.

Đối với trẻ nhỏ, thức ăn cần có độ mềm, độ thô phù hợp với khả năng nhai, nuốt. Khi ăn, trẻ cần được người lớn giám sát để hạn chế nguy cơ hóc, sặc.

2. Cho trẻ uống đủ nước, phòng nguy cơ mất nước

Sốt, thở nhanh, nôn ói hoặc tiêu chảy có thể khiến cơ thể trẻ mất nước nhiều hơn bình thường. Trong khi đó, trẻ bị ốm thường ăn uống kém, ít chủ động uống nước nên nguy cơ mất nước càng tăng.

Cha mẹ nên cho trẻ uống nước thường xuyên, từng ngụm nhỏ, nhiều lần trong ngày. Với trẻ còn bú mẹ, cần tiếp tục cho trẻ bú thường xuyên, phù hợp với nhu cầu. Không nên đợi đến khi trẻ khát mới cho uống.

Nếu trẻ nôn ói hoặc tiêu chảy, dung dịch bù nước đường uống có thể được sử dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Cha mẹ cần pha và cho trẻ uống đúng hướng dẫn, không tự ý thay thế bằng nước ngọt hoặc nước trái cây quá ngọt vì những loại đồ uống này không phù hợp để bù nước trong mọi trường hợp.

Trẻ càng nhỏ càng có nguy cơ mất nước nhanh. Phụ huynh cần chú ý theo dõi số lần đi tiểu, lượng nước trẻ uống, tình trạng tỉnh táo và khả năng ăn uống. Nếu trẻ tiểu ít rõ rệt, miệng khô, li bì, khó đánh thức hoặc không uống được, cần đưa trẻ đi khám sớm. Trường hợp trẻ có biểu hiện nặng cần được cấp cứu.

3. Không ép trẻ ăn, không kiêng khem quá mức

Trong những ngày đầu mắc bệnh, trẻ ăn ít hơn bình thường là tình trạng khá phổ biến. Cha mẹ không nên quá lo lắng mà ép trẻ ăn bằng mọi cách. Thay vào đó, hãy cho trẻ ăn từng ít một, lựa chọn món ăn trẻ dễ tiếp nhận và tăng dần lượng ăn khi sức khỏe cải thiện.

Bên cạnh khẩu phần ăn, phụ huynh cần theo dõi lượng nước trẻ uống, số lần đi tiểu và mức độ tỉnh táo. Đây là những dấu hiệu giúp nhận biết tình trạng sức khỏe của trẻ trong thời gian bị bệnh.

Một sai lầm thường gặp là kiêng quá nhiều loại thực phẩm vì lo trẻ ho nhiều hoặc bệnh lâu khỏi. Trên thực tế, trẻ không cần kiêng thịt, cá, trứng hay sữa chỉ vì bị ho hoặc cúm, trừ khi có dị ứng thực phẩm, không dung nạp hoặc chỉ định riêng của nhân viên y tế. Việc kiêng khem không cần thiết có thể khiến khẩu phần mất cân đối, làm trẻ thiếu năng lượng và dưỡng chất.

Nếu trẻ không thể ăn uống, nôn liên tục, có dấu hiệu mất nước, mắc bệnh nền hoặc suy dinh dưỡng, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.

4. Thận trọng khi dùng vitamin C, kẽm và kháng sinh

Khi trẻ bị cúm hoặc mắc bệnh đường hô hấp, một số phụ huynh có xu hướng tự bổ sung vitamin C, kẽm hoặc các sản phẩm được quảng cáo là giúp "tăng đề kháng". Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để khuyến cáo sử dụng thường quy các sản phẩm này cho tất cả trẻ mắc cúm.

Việc bổ sung vi chất cần căn cứ vào độ tuổi, chế độ ăn và nhu cầu thực tế của trẻ. Sử dụng liều cao, kéo dài hoặc phối hợp nhiều sản phẩm cùng lúc có thể gây tác dụng không mong muốn. Vì vậy, cha mẹ không nên tự ý cho trẻ dùng thực phẩm bổ sung hoặc thuốc khi chưa có hướng dẫn phù hợp.

Đặc biệt, kháng sinh không có tác dụng điều trị virus cúm. Tự ý mua kháng sinh cho trẻ uống không giúp bệnh do virus khỏi nhanh hơn, đồng thời có thể gây tác dụng phụ và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có chỉ định điều trị nhiễm khuẩn phù hợp.

Đối với thuốc kháng virus cúm, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định dựa trên thời điểm khởi phát, mức độ bệnh và các yếu tố nguy cơ. Việc điều trị thường có lợi hơn khi được bắt đầu sớm, đặc biệt ở trẻ có nguy cơ cao hoặc mắc bệnh nặng.

Chăm sóc đúng cách giúp trẻ nhanh hồi phục

Dinh dưỡng đầy đủ, bổ sung đủ nước và chăm sóc phù hợp đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục của trẻ khi bị ốm. Cha mẹ nên kiên nhẫn, không ép ăn, không tự ý sử dụng thuốc và chú ý theo dõi diễn biến bệnh.

Nếu trẻ sốt kéo dài, khó thở, li bì, không uống được, nôn liên tục hoặc có dấu hiệu bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời. Chăm sóc đúng cách và phát hiện sớm dấu hiệu nguy hiểm sẽ giúp hạn chế biến chứng, bảo vệ sức khỏe của trẻ.

BS. Văn Bàng