5 hiểu lầm phổ biến về kháng insulin
'Kháng insulin' đang trở thành một trong những thuật ngữ được nhắc đến nhiều trên mạng xã hội. Tuy nhiên cần hiểu đúng về thuật ngữ này.
1. Kháng insulin là gì?
Kháng insulin là một tình trạng phổ biến hiện nay, ảnh hưởng đến khả năng cơ thể sử dụng hormone insulin hiệu quả. Insulin là hormone do tuyến tụy tiết ra, có vai trò giúp đưa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng hoặc dự trữ dưới dạng glycogen và chất béo.
Ở người khỏe mạnh, insulin hoạt động hiệu quả nên cơ thể chỉ cần tiết một lượng vừa đủ để duy trì đường huyết ổn định. Tuy nhiên, khi xảy ra kháng insulin, các tế bào ở gan, cơ và mô mỡ đáp ứng kém với hormone này. Để bù đắp, tuyến tụy phải tăng tiết insulin nhằm giữ đường huyết trong giới hạn bình thường.
Trong giai đoạn đầu, xét nghiệm đường huyết có thể vẫn bình thường dù nồng độ insulin đã tăng cao. Nếu tình trạng này kéo dài, tuyến tụy dần suy giảm khả năng bù trừ, làm tăng nguy cơ tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2.
Kháng insulin thường liên quan đến thừa cân, béo phì - đặc biệt là béo bụng, ít vận động, gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và hội chứng chuyển hóa. Đây cũng là một trong những cơ chế góp phần vào hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), dù không phải tất cả phụ nữ mắc PCOS đều có kháng insulin.
Muốn biết có kháng insulin không, cần làm được bác sĩ chuyên khoa khám và tư vấn, không phải chỉ dựa vào vài triệu chứng để kết luận. Ảnh minh họa AI.
2. 5 hiểu lầm phổ biến về kháng insulin
1. Béo bụng chắc chắn là kháng insulin: Béo bụng là một yếu tố nguy cơ quan trọng nhưng không đồng nghĩa với kháng insulin. Nhiều người béo bụng không bị rối loạn chuyển hóa, trong khi một số người có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc kháng insulin.
2. Buồn ngủ sau ăn, thèm đồ ngọt hay mệt mỏi đều do kháng insulin: Đây đều là những triệu chứng không đặc hiệu. Những triệu chứng này có thể liên quan đến chế độ ăn, thiếu ngủ, căng thẳng, thiếu máu, bệnh tuyến giáp hoặc nhiều bệnh lý khác. Không thể chỉ dựa vào những biểu hiện này để tự chẩn đoán là kháng insulin.
3. Chỉ cần xét nghiệm insulin máu hoặc HOMA-IR là biết có kháng insulin: Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ thường đánh giá nguy cơ rối loạn chuyển hóa dựa trên nhiều yếu tố như vòng eo, BMI, đường huyết lúc đói, HbA1c, mỡ máu, huyết áp và tiền sử bệnh. Insulin máu và HOMA-IR chỉ được sử dụng trong một số trường hợp chọn lọc.
4. Uống omega-3 có thể điều trị kháng insulin: Omega-3 có lợi ích rõ ràng trong việc giảm triglyceride ở một số đối tượng, nhưng các nghiên cứu hiện nay chưa chứng minh omega-3 có thể điều trị hoặc đảo ngược kháng insulin. Không nên sử dụng omega-3 với kỳ vọng thay thế điều trị hoặc thay đổi lối sống.
5. Chỉ cần uống thực phẩm chức năng là có thể giảm kháng insulin: Hiện chưa có thực phẩm chức năng nào được chứng minh có thể thay thế các biện pháp điều trị nền tảng. Giảm cân nếu thừa cân, tăng vận động, ăn uống lành mạnh, ngủ đủ giấc và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ vẫn là những giải pháp có bằng chứng khoa học vững chắc nhất để cải thiện kháng insulin.
3. Những ai nên đi kiểm tra nguy cơ kháng insulin?
Việc khám và đánh giá y khoa đặc biệt cần thiết nếu có một hoặc nhiều yếu tố sau:
- Thừa cân, béo phì, đặc biệt là tăng vòng eo.
- Tăng cân nhanh không rõ nguyên nhân.
- Có người thân mắc đái tháo đường type 2.
- Tiền sử đái tháo đường thai kỳ.
- Gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa.
- Tăng triglyceride, giảm HDL-cholesterol hoặc tăng huyết áp.
- Xuất hiện các vùng da sẫm màu, dày ở cổ, nách hoặc bẹn (dấu hiệu gai đen).
- Phụ nữ có rối loạn kinh nguyệt kèm biểu hiện cường androgen như mụn nhiều, rậm lông.
- Đã được chẩn đoán tiền đái tháo đường hoặc có đường huyết tăng.
Những trường hợp này cần được bác sĩ đánh giá toàn diện thay vì chỉ dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ.
Kháng insulin là một rối loạn chuyển hóa có thật và ngày càng phổ biến, nhưng không phải là "nguyên nhân của mọi vấn đề sức khỏe" như nhiều nội dung trên mạng xã hội đang mô tả. Việc tự chẩn đoán chỉ dựa trên vài triệu chứng mơ hồ hoặc tin vào quảng cáo về các sản phẩm "giảm kháng insulin", "thải độc chuyển hóa" hay "ổn định insulin" có thể khiến người dân mất thời gian, tốn kém chi phí và bỏ lỡ cơ hội phát hiện những bệnh lý thực sự cần điều trị.
Khi có các yếu tố nguy cơ hoặc nghi ngờ mắc rối loạn chuyển hóa, người dân nên đến cơ sở y tế để được khám, đánh giá toàn diện và tư vấn điều trị dựa trên bằng chứng khoa học, thay vì tự chẩn đoán hoặc sử dụng thực phẩm chức năng theo lời quảng cáo trên mạng.
BS.Nguyễn Minh Hiền



