Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026: Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá

GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế vừa ký văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố về việc hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5, Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá 25-31/5/2026 và thực thi nghiêm Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

"Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá"

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sử dụng thuốc lá là nguyên nhân gây ra 28 nhóm bệnh, với nhiều nhóm bệnh nguy hiểm như: ung thư (điển hình là ung thư phổi), các bệnh tim mạch (đặc biệt là bệnh mạch vành), các bệnh hô hấp (đặc biệt là viêm đường hô hấp và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) và ảnh hưởng tới sức khỏe sinh sản và sinh dục ở con người.

Sử dụng thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn thế giới, trong đó có khoảng 1,6 triệu ca tử vong do các bệnh liên quan đến hút thuốc thụ động. Trên toàn cầu, chi phí liên quan đến sử dụng thuốc lá, bao gồm chi phí chăm sóc sức khỏe và tổn thất năng suất lao động, ước tính lên tới 1,4 nghìn tỷ đô la mỗi năm, chiếm 1,8% GDP toàn cầu năm 2021.

Theo Báo cáo toàn cầu về kiểm soát thuốc lá của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2025 cho thấy các nước đã đạt được những bước tiến quan trọng trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTH thuốc lá). Nhiều quốc gia ở Đông Nam Á đã áp dụng các biện pháp kiểm soát toàn diện, nhờ vậy đã đạt được những tiến bộ đáng khích lệ. So với năm 2010, năm 2024 tỷ lệ hút thuốc ở Đông Nam Á giảm 40%.

Tại Việt Nam, Bộ Y tế cho biết báo cáo tổng kết 13 năm thi hành Luật PCTH thuốc lá cho thấy nhờ có nhiều nỗ lực trong công tác PCTH thuốc lá, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu thông thường trong nam giới trưởng thành giảm, đồng thời tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động cũng giảm đáng kể cả ở các hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc.

Theo Điều tra tình hình sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành trên 15 tuổi năm 2023: Tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong nam giới giảm từ 47,4% (năm 2010) xuống 38,9% (năm 2023).

Tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong thanh thiếu niên từ 13 đến 17 tuổi giảm từ 5,36% năm 2013 xuống 2,78% năm 2019; trong nhóm từ 13 đến 15 tuổi giảm từ 2,5% (năm 2014) xuống 1,9% (năm 2022).

Tuy nhiên, các nước trên thế giới cũng như Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải duy trì và tăng cường các biện pháp kiểm soát thuốc lá, đặc biệt trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tiếp tục gia tăng, có nguy cơ làm suy yếu các thàn htựu trong công tác PCTH thuốc lá trong hơn một thập kỷ qua.

Chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) 31/5/2026 xác định là "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá". 

Chiến dịch nhằm phơi bày các chiến lược của các tập đoàn thuốc lá trên thế giới trong việc lôi kéo một thế hệ người dùng mới, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, đồng thời né tránh các biện pháp kiểm soát thuốc lá ngày càng chặt chẽ trên toàn cầu. 

Thông qua chủ đề này, WHO nhấn mạnh cam kết trong việc thúc đẩy thực thi chính sách nhằm bảo vệ thanh thiếu niên trước nguy cơ nghiện chất nicotine, đồng thời kêu gọi chính phủ các nước, tổ chức y tế, xã hội dân sự và giới trẻ cùng chung một sứ mệnh: hướng tới một tương lai không thuốc lá.

Lấy kết quả thực hiện công tác PCTH thuốc lá là một tiêu chuẩn để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu

Hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá từ 25-31/5/2026, Bộ Y tế đề nghị các tỉnh, thành phố phối hợp, chỉ đạo triển khai các hoạt động, cụ thể: Chỉ đạo các sở, ban, ngành, đoàn thể trên địa bàn xây dựng kế hoạch và tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá từ 25–31/5/2026 phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương;

Chỉ đạo tăng cường công tác truyền thông về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; truyền thông theo chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 của Tổ chức Y tế Thế giới;

Chỉ đạo việc thực hiện quy định về trách nhiệm của người đứng đầu cơquan, tổ chức, địa phương trong PCTH thuốc lá theo Điều 6 Luật PCTH thuốc lá và Quyết định số 568/QĐ-TTg ngày 24/5/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược quốc gia về PCTH thuốc lá đến năm 2030;

Đưa nội dung PCTH thuốc lá vào kế hoạch hoạt động hằng năm, quy định không hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ; đưa quy định về việc hạn chế chế hoặc không hút thuốc lá trong các đám cưới, đám tang, lễ hội trên địa bàn dân cư vào hương ước; gương mẫu thực hiện và vận động cơ quan, tổ chức, địa phương thực hiện các quy định của pháp luật về PCTH thuốc lá;

Cùng đó đôn đốc, kiểm tra, đánh giá việc thực hiện công tác PCTH thuốc lá; lấy kết quả thực hiện công tác PCTH thuốc lá là một tiêu chuẩn để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu, cấp ủy, chính quyền các cấp;

Tăng cường công tác kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quy định về PCTH thuốc lá: Chỉ đạo các cơ quan chức năng trên địa bàn triển khai các biện pháp kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy định cấm hút thuốc tại nơi công cộng, nơi làm việc, các cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, khách sạn, nhà hàng và các địa điểm cấm hút thuốc lá khác theo quy định của Luật PCTH thuốc lá;

Bộ Y tế đề nghị các địa phương tăng cường kiểm tra, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyđịnh cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội; Nghị định số 90/2026/NĐ-CP ngày 30 tháng 03 năm 2026 của Chính phủ quy định xử phạt viphạm hành chính trong lĩnh vực y tế và các và các Nghị định khác có liên quan đến lĩnh vực PCTH thuốc lá;

Phát huy vai trò của mạng lưới cộng tác viên về PCTH thuốc lá tại cộng đồng trong việc vận động, hướng dẫn người dân nghiêm túc thực hiện các quyđịnh pháp luật và tích cực tham gia hoạt động PCTH thuốc lá;

Lồng ghép hoạt động truyền thông PCTH thuốc lá trong các phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh"; phong trào" Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá".

Thái Bình