Bạn sợ kết quả hay sợ người khác biết mình xét nghiệm HIV?
Xét nghiệm HIV không phải là bài kiểm tra đạo đức.
Trong thực tế công tác y tế dự phòng, có một câu hỏi tưởng như nghịch lý nhưng lại phản ánh chân thực rào cản tâm lý của rất nhiều người: Chúng ta thực sự sợ kết quả xét nghiệm hay sợ ánh mắt và sự phán xét của người xung quanh khi biết mình đi xét nghiệm HIV? Không ít trường hợp chần chừ, né tránh kiểm tra sức khỏe không phải vì thiếu hiểu biết, mà bởi họ e ngại những câu hỏi tò mò cùng những định kiến xã hội áp đặt lên lối sống hay hành vi cá nhân. Tuy nhiên, dưới lăng kính y học và văn minh đời sống, xét nghiệm HIV tuyệt đối không phải là một lời thú nhận hay một bài kiểm tra đạo đức. Bất kỳ ai, dù vì vừa trải qua một tình huống lo lắng, muốn kiểm tra định kỳ, bảo vệ bạn tình hay chuẩn bị điều trị dự phòng trước phơi nhiễm, đều có quyền chính đáng được tiếp cận dịch vụ y tế bảo mật mà không cần phải mang tâm lý tự ti hay xấu hổ về hành động tự bảo vệ chính mình.
Không kỳ thị. Không phán xét. Chủ động xét nghiệm – chủ động bảo vệ sức khỏe.
Nhìn thẳng vào sự thật để kịp thời hành động
Hiệu quả từ chương trình tự xét nghiệm HIV triển khai tại tỉnh Hưng Yên thời gian qua là minh chứng sinh động cho thấy sự cần thiết của việc tôn trọng không gian riêng tư đối với người dân. Trung bình mỗi năm, chương trình tự xét nghiệm tại địa phương phát hiện khoảng 08 trường hợp nhiễm HIV. Con số này tuy khiêm tốn trên các bảng thống kê, nhưng đằng sau mỗi ca bệnh là một số phận con người, một mái ấm gia đình được kịp thời bảo vệ và một chuỗi lây truyền ngoài cộng đồng được chặn đứng. Nếu không có các hình thức tiếp cận kín đáo và thuận tiện, những người này có thể vẫn tiếp tục sống trong sự hoang mang, vô tình làm lây lan vi-rút cho người thân và bỏ lỡ thời cơ vàng để can thiệp y tế. Bản thân việc xét nghiệm không hề tạo ra vấn đề, mà là công cụ duy nhất giúp chúng ta nhìn thẳng vào sự thật để kịp thời đưa ra quyết định hành động đúng đắn
Que thử là điểm khởi đầu, không phải điểm kết thúc
Sự ra đời của mô hình tự xét nghiệm và xét nghiệm dựa vào cộng đồng đã từng bước tháo gỡ tâm lý lo sợ bị phát hiện khi đến các cơ sở y tế truyền thống. Dẫu vậy, chiếc que thử tại nhà không bao giờ là điểm dừng chân cuối cùng, mà chỉ là cánh cửa mở ra một hành trình chăm sóc sức khỏe khoa học. Ngành y tế khuyến cáo, khi tự thực hiện xét nghiệm, người dân cần đọc kỹ hướng dẫn chuyên môn, thao tác chuẩn xác và đọc kết quả đúng khung giờ quy định. Trường hợp que thử xuất hiện vạch phản ứng, người sử dụng cần hết sức bình tĩnh, hiểu rõ đây mới chỉ là kết quả sàng lọc ban đầu chứ chưa phải là chẩn đoán xác định nhiễm HIV. Lúc này, điều tối quan trọng là không được tự chẩn đoán hay suy sụp tinh thần, mà cần chủ động liên hệ ngay với cán bộ y tế để được hướng dẫn làm xét nghiệm khẳng định tại các phòng xét nghiệm đạt chuẩn theo quy định của Bộ Y tế. Ngược lại, một kết quả không phản ứng cũng cần được đối chiếu thận trọng với thời điểm xảy ra nguy cơ gần nhất nhằm loại trừ thời kỳ cửa sổ, đồng thời mở ra cơ hội để tiếp cận các biện pháp dự phòng tiên tiến như PrEP.
Nói về xét nghiệm HIV bằng cách khác
Đã đến lúc chúng ta cần thay đổi căn bản cách tiếp cận truyền thông về phòng, chống HIV/AIDS trong đời sống xã hội. Xét nghiệm không phải là sự trừng phạt dành cho người có nguy cơ cao, mà là quyền lợi cơ bản để mỗi công dân biết rõ tình trạng thể chất của bản thân. Việc một cá nhân chủ động kiểm tra sức khỏe là hành vi văn minh, thể hiện trách nhiệm cao đối với gia đình và xã hội. Khi ngành y tế và cộng đồng cùng chung tay xóa bỏ kỳ thị, chào đón người bệnh bằng sự tôn trọng và bảo mật tuyệt đối, chúng ta sẽ tạo dựng được một mạng lưới bảo vệ vững chắc, đưa người nhiễm HIV vào điều trị thuốc kháng vi-rút sớm để duy trì cuộc sống khỏe mạnh dài lâu. Biết rõ tình trạng sức khỏe của mình chính là bước đi đầu tiên, bản lĩnh nhất để làm chủ cuộc đời và cùng toàn xã hội tiến tới mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030.
