Phòng rối loạn tiêu hóa ở trẻ mùa tựu trường

Thời tiết nóng ẩm, môi trường học đường đông người và thay đổi trong chế độ ăn uống, sinh hoạt khiến trẻ dễ mắc các bệnh đường tiêu hóa.

Mùa tựu trường thường trùng với thời điểm thời tiết nóng ẩm, mưa nắng thất thường. Đây là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn, virus phát triển, trong khi thực phẩm nếu bảo quản không đúng cách có thể nhanh chóng bị ôi thiu, nhiễm khuẩn.

Bên cạnh đó, trẻ phải làm quen với môi trường mới, lịch sinh hoạt và chế độ ăn uống thay đổi. Việc tiếp xúc gần với nhiều bạn bè trong lớp học cũng làm tăng nguy cơ lây truyền các tác nhân gây bệnh đường tiêu hóa.

1. Vì sao trẻ dễ bị rối loạn tiêu hóa?

Hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch của trẻ, đặc biệt trẻ nhỏ, vẫn đang trong quá trình hoàn thiện nên dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài. Một số nguyên nhân thường gặp gồm thực phẩm không bảo đảm vệ sinh, nguồn nước hoặc dụng cụ ăn uống không sạch, vệ sinh tay chưa tốt, thay đổi chế độ ăn đột ngột, ăn quá nhiều chất béo hoặc đồ ngọt. Môi trường đông người cũng tạo điều kiện cho virus, vi khuẩn lây lan qua bàn tay, đồ chơi và các vật dụng dùng chung.

Ngoài nguyên nhân nhiễm trùng, trẻ còn có thể gặp các rối loạn tiêu hóa chức năng như táo bón, đầy bụng hoặc đau bụng liên quan đến chế độ ăn. Một số trường hợp có thể liên quan đến bất dung nạp lactose, dị ứng đạm sữa bò, tác dụng phụ của thuốc hoặc căng thẳng tâm lý ở trẻ lớn.

2. Những biểu hiện rối loạn tiêu hóa thường gặp

Biểu hiện rối loạn tiêu hóa ở trẻ rất đa dạng, phụ thuộc vào độ tuổi và nguyên nhân.

Trẻ nhỏ có thể quấy khóc, biếng ăn, nôn trớ, chướng bụng, đi ngoài phân lỏng. Trong khi đó, trẻ lớn có thể tự mô tả các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi, khó tiêu, buồn nôn, táo bón hoặc tiêu chảy.

Đau bụng thường xuất hiện từng đợt và có thể liên quan đến bữa ăn. Vị trí đau thường ở vùng thượng vị hoặc quanh rốn. Trẻ nhỏ chưa biết nói có thể biểu hiện bằng quấy khóc, bỏ bú hoặc bỏ ăn.

Chán ăn biểu hiện bằng việc trẻ ăn ít hơn bình thường, không muốn ăn hoặc thời gian của mỗi bữa ăn kéo dài.

Chướng bụng, đầy hơi có thể khiến bụng trẻ căng hơn bình thường, thường liên quan đến tình trạng thức ăn và hơi di chuyển chậm trong đường tiêu hóa.

Buồn nôn và nôn có thể xảy ra trong hoặc sau khi ăn. Tùy nguyên nhân, trẻ có thể nôn thức ăn hoặc dịch tiêu hóa.

Tiêu chảy được hiểu là đi ngoài phân lỏng hoặc tóe nước từ 3 lần trở lên trong 24 giờ. Tiêu chảy cấp thường kéo dài vài ngày nhưng có thể gây mất nước, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Vì vậy, đây là triệu chứng cần được theo dõi sát.

3. Khi nào có thể chăm sóc trẻ tại nhà?

Nếu trẻ vẫn tỉnh táo, chơi được, uống và ăn được, không sốt cao kéo dài, không có máu trong phân và chưa xuất hiện dấu hiệu mất nước, cha mẹ có thể theo dõi và chăm sóc trẻ tại nhà.

Điều quan trọng nhất khi trẻ bị tiêu chảy hoặc nôn ói là bảo đảm đủ dịch. Cha mẹ có thể cho trẻ uống dung dịch oresol pha đúng hướng dẫn, từng ngụm nhỏ và nhiều lần. Trẻ đang bú mẹ cần tiếp tục được bú theo nhu cầu.

Không nên tự ý pha oresol đặc hoặc loãng hơn hướng dẫn vì có thể làm ảnh hưởng đến cân bằng nước và điện giải của trẻ.

4. Duy trì dinh dưỡng, không tự ý dùng thuốc

Khi trẻ bị rối loạn tiêu hóa, không nên bắt trẻ nhịn ăn. Có thể chia nhỏ các bữa, lựa chọn thức ăn mềm, dễ tiêu và phù hợp với lứa tuổi. Hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, quá ngọt, nước ngọt có gas và các loại đồ uống nhiều đường.

Cho trẻ ăn trở lại sớm và phù hợp giúp hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng, đồng thời hỗ trợ quá trình phục hồi của đường ruột.

Cha mẹ không nên tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh cho trẻ. Phần lớn trường hợp tiêu chảy cấp ở trẻ có thể liên quan đến virus và không cần dùng kháng sinh. Việc sử dụng thuốc cần dựa trên nguyên nhân và chỉ định của bác sĩ.

5. Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám

Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế khi trẻ uống kém hoặc không thể uống, nôn liên tục, lừ đừ hoặc kích thích bất thường, sốt cao kéo dài, đau bụng tăng dần hoặc đi ngoài phân có máu.

Các dấu hiệu mất nước như tiểu ít, môi và miệng khô, mắt trũng, trẻ khát nhiều hoặc mệt bất thường cũng cần được chú ý. Trẻ dưới 6 tháng tuổi, trẻ suy dinh dưỡng hoặc mắc bệnh nền mạn tính cần được đánh giá y tế sớm hơn khi xuất hiện các triệu chứng tiêu hóa.

Để hạn chế rối loạn tiêu hóa khi trẻ đi học, cha mẹ cần hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi vui chơi. Thức ăn cho trẻ cần được nấu chín, bảo quản đúng cách; không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu ôi thiu hoặc để ở nhiệt độ phòng quá lâu.

Bên cạnh đó, trẻ cần được uống nước an toàn, sử dụng dụng cụ ăn uống sạch và hạn chế dùng chung đồ ăn, đồ uống với người khác.

Phòng bệnh từ những thói quen vệ sinh và ăn uống đúng cách không chỉ giúp trẻ giảm nguy cơ rối loạn tiêu hóa trong mùa tựu trường mà còn góp phần hình thành kỹ năng tự bảo vệ sức khỏe cần thiết trong suốt quá trình học tập và trưởng thành.

Bs Nguyễn Văn Việt