Cách phòng bệnh hô hấp cho người cao tuổi khi giao mùa

Thời tiết giao mùa với những thay đổi thất thường về nhiệt độ và độ ẩm có thể khiến người cao tuổi dễ mắc các bệnh đường hô hấp.

Đặc biệt, ở những người mắc bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc bệnh phổi mạn tính, nhiễm trùng đường hô hấp có thể khiến bệnh tiến triển nặng, làm tăng nguy cơ biến chứng và nhập viện.

1. Vì sao người cao tuổi dễ mắc bệnh hô hấp khi giao mùa?

Giao mùa là thời điểm thời tiết thường xuyên thay đổi, nhiệt độ giữa ngày và đêm chênh lệch đáng kể, độ ẩm không khí biến động. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến khả năng thích nghi của cơ thể, đặc biệt ở người cao tuổi.

Theo tuổi tác, hệ miễn dịch dần suy giảm, khiến khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn không còn hiệu quả như trước. Bên cạnh đó, niêm mạc đường hô hấp, phản xạ ho và khả năng làm sạch đường thở cũng có thể suy giảm. Điều này khiến người cao tuổi dễ bị nhiễm trùng, đồng thời làm giảm khả năng đào thải dịch tiết và các tác nhân gây bệnh ra khỏi đường hô hấp.

Không ít người cao tuổi còn mắc các bệnh mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, suy tim, đái tháo đường hoặc tăng huyết áp. Khi mắc thêm bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, các bệnh nền này có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ diễn biến nặng.

Ngoài ra, những yếu tố như hút thuốc lá, thuốc lào kéo dài, ít vận động, dinh dưỡng không đầy đủ hoặc sống trong môi trường ô nhiễm cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp.

2. Những bệnh hô hấp thường gặp ở người cao tuổi khi giao mùa

Cảm lạnh, cúm và các bệnh nhiễm virus đường hô hấp

Cảm lạnh và cúm là những bệnh thường gặp khi thời tiết thay đổi. Người cao tuổi có thể xuất hiện các triệu chứng như ho, hắt hơi, sổ mũi, đau họng, sốt, đau đầu và mệt mỏi.

Đặc biệt, cúm mùa ở người cao tuổi không đơn thuần là bệnh nhiễm virus thông thường. Bệnh có thể gây biến chứng viêm phổi, khiến các bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính trở nên nghiêm trọng hơn hoặc dẫn đến suy hô hấp.

Một số trường hợp có biểu hiện ban đầu không điển hình, chỉ xuất hiện tình trạng mệt mỏi, ăn uống kém, lú lẫn hoặc suy giảm khả năng sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, gia đình cần chú ý theo dõi ngay cả khi người bệnh không có biểu hiện sốt rõ rệt.

Viêm phế quản và viêm phổi

Viêm phế quản có thể gây ho, tăng tiết đờm và cảm giác khó chịu ở ngực. Trong khi đó, viêm phổi là biến chứng đáng lo ngại ở người cao tuổi, đặc biệt là những người có sức khỏe yếu hoặc mắc nhiều bệnh nền.

Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt, ho, khạc đờm, khó thở và đau ngực. Tuy nhiên, người cao tuổi đôi khi không sốt rõ ràng mà chỉ biểu hiện mệt mỏi nhiều, ăn uống kém, thở nhanh hoặc thay đổi trạng thái tinh thần. Do đó, không nên chủ quan khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường.

Đợt cấp hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Ở người mắc hen phế quản hoặc COPD, không khí lạnh, sự thay đổi nhiệt độ, khói bụi và các tác nhân gây nhiễm trùng có thể kích thích đường thở, khiến bệnh tái phát hoặc trở nặng.

Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng ho nhiều, khò khè, tăng tiết đờm, khó thở hoặc giảm khả năng vận động. Nếu không được xử trí kịp thời, đợt cấp có thể dẫn đến suy hô hấp và phải nhập viện điều trị.

3. Cách phòng bệnh hô hấp cho người cao tuổi khi giao mùa

Để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng, người cao tuổi cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh sau:

Giữ ấm cơ thể đúng cách: Khi thời tiết lạnh, cần mặc đủ ấm, đặc biệt chú ý bảo vệ vùng cổ, ngực và bàn chân. Hạn chế ra ngoài vào sáng sớm hoặc đêm muộn khi nhiệt độ xuống thấp. Khi thay đổi môi trường có nhiệt độ chênh lệch, nên thực hiện từ từ để cơ thể thích nghi. Giữ vệ sinh cá nhân và đường hô hấp: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn phù hợp; vệ sinh răng miệng hằng ngày, súc miệng và vệ sinh mũi đúng cách khi cần thiết. Những biện pháp này góp phần giảm nguy cơ lây nhiễm các tác nhân gây bệnh.

Đeo khẩu trang và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây: Người cao tuổi nên đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, cơ sở y tế hoặc môi trường có nguy cơ lây nhiễm cao. Hạn chế tiếp xúc gần với người đang có biểu hiện ho, sốt, sổ mũi; đồng thời giữ không gian sống thông thoáng, tránh khói thuốc và bụi.

Tiêm vaccine phòng bệnh: Tiêm vaccine cúm mùa hằng năm và vaccine phế cầu theo khuyến cáo của nhân viên y tế giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nghiêm trọng. Người cao tuổi cũng nên trao đổi với bác sĩ về các vaccine phòng bệnh hô hấp khác phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng.

Duy trì chế độ dinh dưỡng và vận động hợp lý: Người cao tuổi cần ăn uống đầy đủ chất, bổ sung thực phẩm giàu protein, vitamin và khoáng chất; uống đủ nước tùy theo tình trạng sức khỏe. Duy trì vận động nhẹ nhàng, phù hợp với thể trạng giúp nâng cao sức khỏe tổng thể. Người mắc bệnh tim, bệnh thận hoặc được chỉ định hạn chế lượng dịch cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.

Không hút thuốc lá, thuốc lào: Khói thuốc gây tổn thương đường hô hấp, làm suy giảm khả năng bảo vệ của niêm mạc đường thở và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Người cao tuổi cần bỏ thuốc, đồng thời tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động.

4. Không chủ quan khi có dấu hiệu bất thường

Khi người cao tuổi xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, sốt, tăng tiết đờm, khò khè hoặc khó thở, gia đình cần theo dõi sát và đưa người bệnh đi khám sớm.

Đặc biệt, nếu người bệnh có biểu hiện thở nhanh, khó thở tăng dần, đau ngực, tím môi, lú lẫn, lơ mơ hoặc suy giảm khả năng ăn uống, sinh hoạt, cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để thăm khám và xử trí kịp thời.

Người cao tuổi mắc bệnh nền không nên tự ý mua kháng sinh, thuốc giảm ho hoặc thuốc điều trị cúm khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Việc sử dụng thuốc không phù hợp có thể gây tác dụng phụ, tương tác thuốc hoặc làm chậm quá trình phát hiện biến chứng.

Chủ động phòng bệnh, tiêm vaccine đầy đủ, duy trì sức khỏe nền và nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo là những yếu tố quan trọng giúp người cao tuổi bảo vệ hệ hô hấp, hạn chế nguy cơ nhập viện và duy trì chất lượng cuộc sống trong thời điểm giao mùa.

BS Trần Anh Tuấn