Ngộ độc thực phẩm hay còn được gọi là ngộ độc thức ăn. Bệnh có các biểu hiện bệnh lý xuất hiện sau khi ăn, uống và cũng là hiện tượng người bị ngộ độc do ăn, uống phải những loại thực phẩm nhiễm khuẩn, nhiễm độc hoặc có chứa chất gây ngộ độc hoặc thức ăn bị biến chất, ôi thiu, có chất bảo quản, phụ gia... cũng có thể coi là bệnh truyền qua thực phẩm, là kết quả của việc ăn, uống phải thực phẩm bị ô nhiễm. Người bị ngộ độc thực phẩm thường biểu hiện qua những triệu chứng lâm sàng như nôn mửa, tiêu chảy 3-10 lần/ngày kèm theo chóng mặt, sốt, đau bụng.... Ngộ độc thực phẩm không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, trường hợp nặng có thể tử vong.

Nguyên nhân

Nguyên nhân phổ biến nhất của ngộ độc thực phẩm là do sinh vật truyền nhiễm, bao gồm cả vi khuẩn khác nhau, vi rút và ký sinh trùng hoặc độc tố của chúng. Sinh vật truyền nhiễm có thể làm ô nhiễm thực phẩm tại bất kỳ khâu nào trong quá trình sản xuất, chế biến thực phẩm.

Một số nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm

1. Xử lý thực phẩm hoặc nấu nướng món ăn không đúng cách.

2. Thức ăn để ngoài không khí nóng quá lâu.

3. Ăn uống ngoài đường, vỉa hè, nhất là ở những hàng quán mất vệ sinh.

4. Thường xuyên ôm ấp, âu yếm các con vật nuôi khiến trẻ em dễ bị dính lông của những con vật này và lại dính vào thức ăn và đưa vào miệng.

5. Thức ăn không được nấu chín kĩ để “tiêu diệt” các vi khuẩn, thay vào đó, vi khuẩn có cơ hội nhân lên và phá hủy thức ăn.

6. Hoa quả và rau xanh chưa được rửa sạch đúng cách.

7. Nấu đồ ăn với nước bị ô nhiễm.

Triệu chứng

Hầu hết các bệnh nhân bị ngộ độc thực phẩm đều có một hoặc vài triệu chứng sau đây: buồn nôn, nôn ngay, đi ngoài phân lỏng nhiều lần (phân toàn nước, có thể lẫn máu) kèm theo đau bụng, có thể không sốt hoặc sốt cao trên 38 độ C.

Các triệu chứng trên có thể bắt đầu trong vòng vài phút, vài giờ, thậm chí có thể sau một ngày sau khi ăn các thực phẩm bị ô nhiễm.

Các trường hợp nặng thường có các triệu chứng của tình trạng mất nước, rối loạn nước, điện giải: khát nước, miệng khô, đi tiểu ít hoặc không có, kèm theo đau đầu, hoa mắt, chóng mặt.

Chẩn đoán

Ngộ độc thực phẩm thường được chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng, các loại thức ăn đã ăn trong bữa ăn nghi ngờ gây tiêu chảy, bao gồm cả thời gian bị bệnh. Tùy thuộc vào triệu chứng, bác sĩ có thể tiến hành xét nghiệm chẩn đoán, như: xét nghiệm máu, phân, chất nôn, kiểm tra ký sinh trùng, để tìm nguyên nhân và xác định chẩn đoán (một số trường hợp, không thể được xác định được nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm).

Điều trị

Điều trị tiêu chảy do ngộ độc thực phẩm thường phụ thuộc vào nguồn gốc của bệnh nếu biết, và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng.

Cách sơ cứu khi nghi ngờ bị ngộ độc thực phẩm

Loại bỏ nhanh chóng hết các chất độc trong cơ thể bằng cách cho bệnh nhân uống nước, tiếp theo là kích thích cơ học vào cổ họng bằng ngón tay chặn xuống lưỡi cho đến khi nôn được.

Lưu ý:

- Chỉ gây nôn khi bệnh nhân còn tỉnh, khi nôn vị trí đầu nằm nghiêng, trường hợp cần thiết lưu giữ lại chất nôn để xét nghiệm.

- Trong trường hợp không nôn được, cho người bệnh uống than hoạt tính. Tác dụng của than hoạt tính là hút các chất độc ngăn không cho chất độc thấm vào máu.

- Sau khi nôn hoặc đi ngoài nên cho bệnh nhân uống orezol (pha theo đúng hướng dẫn in trên bao bì) hoặc nếu không có sẵn gói orezol thì có thể pha 1/2 thìa cà phê muối cộng với 4 thìa cà phê đường trong 1 lít nước (nên cho bệnh nhân uống theo nhu cầu). 

- Trường hợp bị tiêu chảy không nên uống thuốc hãm lại, nên để bệnh nhân càng đi hết càng tốt.

Đối với bệnh nhân ngộ độc nhẹ sau khi nôn và đi ngoài thải hết chất độc sẽ bình phục, không nên ăn thức ăn cứng sau đó, mà nên cho ăn cháo loãng.

Đối với trường hợp sau khi sơ cứu chưa bình phục ngay và có hiện tượng tím tái, khó thở…. cần nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất để điều trị.

Bù nước và điện giải

Do tiêu chảy cấp gây mất nước và rối loạn điện giải, cho nên trong điều trị bù nước và chất điện giải vô cùng quan trọng.

- Dùng oresol (ORS), pha dung dịch bù nước điện giải cần đúng theo hướng dẫn, tránh pha không đúng tỷ lệ sẽ gây nên dung dịch loãng hoặc đặc quá đều gây hại cho sức khỏe.

Nhiều trường hợp tiêu chảy do ngộ độc thực phẩm chỉ cần bù nước và chất điện giải là đã cầm được tiêu chảy và có thể khỏi.

Cần lưu ý: - Không nên dùng thuốc cầm tiêu chảy ngay từ đầu.

                  - Không dùng ORS trong các trường hợp vô niệu hoặc giảm niệu.

                  - Trong trường hợp mất nước nặng bệnh nhân cần được chuyển đến cơ sở y tế để cấp cứu truyền dịch.

Trong trường hợp không có gói ORS hoặc không chuẩn bị kịp nước cháo muối thì có thể cho người bệnh uống nước muối đường: lấy 1 muỗng cà phê muối, 8 muỗng cà phê đường pha trong 1 lít nước chín. Ngoài ra có thể cho người bệnh uống các loại nước trái cây như: nước dừa, nước cam, nước chanh, …

- Bên cạnh việc bù nước, người bệnh cần ăn thêm những thức ăn loãng dễ tiêu như cháo thịt, cá, súp, … để giúp có sức khỏe. Đối với trẻ em nếu bị tiêu chảy thì vẫn cho trẻ bú, ăn bình thường. Có thể chia nhỏ bữa ăn làm nhiều lần. Tuyệt đối không được bắt trẻ nhịn ăn. Nếu trẻ bị ói, đi tiêu nhiều lần cần cho trẻ uống nhiều nước để bù vào lượng nước đã mất. Đối với thai phụ nếu bị tiêu chảy cần đến ngay cơ sở y tế để được hướng dẫn và điều trị. Không được tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc nào để tự chữa bệnh.

Phòng bệnh

Để phòng chống bệnh tiêu chảy cấp có hiệu quả, bảo vệ sức khỏe và tính mạng của mỗi người và của cả cộng đồng, mọi người cần:

- Chọn thực phẩm tươi sạch. Các thực phẩm đã chế biến phải được đóng hộp hoặc đóng gói đảm bảo, phải có nhãn hàng hóa ghi đầy đủ nội dung như tên sản phẩm, trọng lượng, các thành phần chính, cách bảo quản, sử dụng, nơi sản xuất, chế biến; có số đăng ký sản xuất và còn thời hạn sử dụng. Với đồ hộp không chọn hộp bị méo, phồng hay gỉ. Không sử dụng thực phẩm khô đã bị mốc.

- Không sử dụng các loại thực phẩm lạ (cá lạ, rau, quả hoặc nấm lạ) chưa biết rõ nguồn gốc.

- Không sử dụng các phẩm màu, đường hóa học không nằm trong danh mục Bộ Y tế cho phép.

- Giữ vệ sinh dụng cụ chứa đựng thực phẩm, nơi ăn uống và chế biến thực phẩm luôn sạch sẽ, khô ráo.

- Bảo quản cẩn thận thức ăn đã nấu chín và đun kỹ lại trước khi ăn...

Ths-Bs. Nguyễn Thị Việt Hồng – Chi cục ATVSTP

Điểm báo